Bản – Wikipedia tiếng Việt

Bản hay Ban, Muban lúc ghi bằng chữ Latinh, là đơn vị trú ngụ, đồng thời là đơn vị xã hội hạ tầng thấp nhất ở vùng trú ngụ truyền thống của những dân tộc thuộc ngữ hệ Tai-Kadai.[1]

Về địa lý đó là vùng bắc phần bán đảo Đông Dương và phụ cận. Ngày nay vùng này ở trong chủ quyền lãnh thổ của Thailand, Lào, bắc Nước Ta, bắc Campuchia, phía nam tỉnh Vân Nam và tây tỉnh Quảng Tây Trung Quốc, Myanmar, và bang Assam ở đông bắc Ấn Độ. [ 2 ]

Từ bản được sử dụng trong vùng trú ngụ của những dân tộc thuộc ngữ hệ Tai-Kadai với tiếng nói tiêu biểu là tiếng Thái. Trong tiếng Thái หมู่บ้าน đọc là muban, nhưng thường nói gọn là ban, gồm hai thành phần là หมู่ là nhóm và บ้าน là nhà, từ đó mang ý mới là cấp độ thấp nhất của khu dân cư.

"Bản" tương đương với làng hay thôn của người Kinh, với buôn (plei) ở Tây Nguyên, sóc ở vùng người Khmer, và thường được dịch sang tiếng Anh là hamlet.

Cấp độ cao hơn của khu dân cư, gồm nhiều bản, là "mường" (muang) và "chiềng" (chiang, xiang, xieng), mang thể tương đương với xã, tổng (liên xã) hoặc quận ở vùng của người Kinh. Tại Lào hiện tiêu dùng từ muang cho đơn vị hành chính cấp quận (district), nhưng ở Việt Nam và Thái Lan thì ko còn sử dụng.

Qua dịch chuyển lịch sử dân tộc lâu bền hơn thì một bản ( hay mường, chiềng ) hoàn toàn mang thể đã tăng trưởng hay thu hẹp, và hoàn toàn mang thể đổi khác về sắc tộc tới trú ngụ nhưng tên gọi vùng dân cư vẫn giữ như cũ .

Ngày nay tại Thái Lan, Lào thì ban được đặt trước tên chính thức của bản, tạo ra liên hệ. Ví dụ thị trấn Lak Sao trên Đường 8 bên Lào, lối cửa khẩu Cầu Treo, Hà Tĩnh sang, được ghi là "Ban Lak Sao".

Tại Việt Nam và Trung Quốc thì trong vùng trú ngụ của người Thái, Tày, Nùng, Choang, thói quen đã dẫn tới trong khẩu ngữ thường bỏ qua từ "bản" nếu tên bản mang hai từ trở lên, ví dụ (bản) Nậm Sin, (bản) Cốc Lầy,… Từ "bản" ko bỏ qua lúc tên bản chỉ mang một từ, ví dụ "bản Phiệt", "bản Cầm",… hoặc lúc cần chỉ rõ cấp độ hành chính ví dụ "… tại bản Nậm Sin xã Bản Phiệt…".

Tại Nước Ta điều này dẫn tới lúc lập tên xã dựa trên tên của một bản trong xã, thì " bản " trở thành thành tố tạo địa điểm, ví dụ xã Bản Phiệt, xã Bản Cầm, …

Bản ở Nước Ta[sửa|sửa mã nguồn]

Bản tương tự với làng hay thôn của người Kinh. Số dân trong bản ko đồng đều, thường mang từ vài chục tới vài ba trăm người với mấy chục nóc nhà và ở tản mát cách nhau vài kilomet. Những bản nhỏ ko tăng trưởng thì hoàn toàn mang thể được quy về " xóm " .

Trước năm 1970 mật độ dân cư thấp, bản thường nhỏ, và mang thể ko mang ranh giới rõ ràng, đặc thù là những vùng chưa thực hiện định canh định cư. Từ lúc quản lý đất đai đi vào nền nếp, dân số tăng, thì bản mang ranh giới lãnh thổ được xác định rõ ràng. Ở đó mang nơi trú ngụ, canh tác, bãi chăn thả thú vật, rừng, sông suối, nghĩa trang, v.v. Trong bản thường mang một họ gốc, họ to.

Trước đây, đứng đầu là trưởng bản, quản lý việc làm theo tập quán và niềm tin hội đồng .Ngày nay đơn vị chức năng hành chính thấp nhất mang tư cách pháp nhân là cấp xã. Tại những vùng này một xã gồm nhiều bản, hoặc một bản to, và việc phân loại khu dân cư dưới cấp xã dựa theo bản là chính, nếu quy mô bản tương thích .

Về sử dụng từ " bản " trong tiếng Việt[sửa|sửa mã nguồn]

Sự thông dụng của từ " bản " ở bắc Nước Ta dẫn tới " bản " trở thành một từ trong vốn từ của tiếng Việt, với ý tức thị đơn vị chức năng trú ngụ hạ tầng của dân tộc thiểu số hoặc ở vùng hẻo lánh. Từ được sử dụng lan rộng ra cho vùng dân tộc bản địa phi Tai-Kadai ở phía bắc, như vùng người Hmông .

Một số trường hợp sử dụng mở rộng chưa chuẩn hóa được ghi nhận là:

  • Gọi tên vùng Buôn Đôn ở Tây Nguyên là "Bản Đôn".
  • Tiêu dùng thuật ngữ "già làng trưởng bản" để chỉ những người mang uy tín trong buôn bản làng những dân tộc thiểu số nói chung ở Việt Nam.

Từ bản cũng được sử dụng lúc dịch văn bản tiếng nước ngoài, vì dụ "bản của người Nanai ở Siberia (nước Nga)…".

Bản ở Lào[sửa|sửa mã nguồn]

Tại Lào mạng lưới hệ thống phân cấp hành chính hầu hết chia ra 4 cấp [ 3 ] :

"Ban" được xếp là đơn vị dân cư hạ tầng, mang tư cách và con dấu hành chính. Đứng đầu "ban" là trưởng bản do dân bầu ra và sau đó phải được chính quyền cấp trên xét xác nhận. Quan hệ "Muang – Ban" thể hiện như truyền thống lâu đời, và được ứng dụng trên cả vùng những dân tộc phi Tai-Kadai khác.

Sự tăng trưởng ko đồng đều của từng bản, sự khác nhau giữa vùng thấp là đồng bằng thềm sông Mekong với vùng cao, dẫn tới quy mô bản rất là khác nhau. Những bản vùng cao ở muang Ta Oy, Dak Cheung, … tại Nam Lào chỉ mang vài nóc nhà với hai chục người, trong lúc ở thềm sông Mekong mang tới trăm hộ .Mặt khác sự tăng trưởng kinh tế tài chính văn hóa truyền thống dẫn tới hình thành những vùng thành phố hóa, những thị xã, … Những vùng này gồm mang phần đất của nhiều bản .

Bản ở Xứ sở nụ cười Thái Lan[sửa|sửa mã nguồn]

Tại Thái Lan muban hoặc ban (tiếng Thái: หมู่บ้าน) là đơn vị dân cư hạ tầng. Tuy nhiên một khu dân cư to mang thể gồm nhiều muban, cũng như một muban ở vùng thưa dân mang thể gồm nhiều điểm dân cư [4].

Liên kết ngoài[sửa|sửa mã nguồn]

Source: https://bloghong.com
Category: Là Gì