Chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế và lộ trình áp dụng tại Việt Nam

Nhằm đáp ứng yêu cầu rộng rãi của doanh nghiệp, cũng như những nhà đầu tư, những quốc gia thường cho phép những doanh nghiệp lựa tìm Chuẩn mực báo cáo tài chính quốc gia hoặc Chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế (IFRS) lúc lập và trình bày báo cáo tài chính. Ở Việt Nam, trên cơ sở thực tiễn, Bộ Tài chính đã ban hành Đề án ứng dụng chuẩn mực báo cáo tài chính với những lộ trình cụ thể trong việc ứng dụng toàn bộ hay từng phần mang điều chỉnh thích hợp với thực tiễn nước ta.

Nói chung về chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế (IFRS)

IFRS là chuẩn mực báo cáo tài chính (BCTC) quốc tế được thiết kế và phát triển bởi một tổ chức độc lập, phi lợi nhuận là Hội đồng Chuẩn mực Kế toán quốc tế (IASB). IFRS ra đời cung cấp một phạm vi quốc tế về cách lập và trình bày BCTC cho những doanh nghiệp đại chúng. IFRS hướng dẫn, diễn giải chung nhất về cách lập BCTC hơn là thiết lập những quy tắc lập báo cáo ngành cụ thể. Tới nay, IFRS đã trở thành tiếng nói kế toán chung phổ quát nhất trên toàn cầu.

Theo khuyến cáo của Nhà băng Thế giới, những quốc gia nên ưu tiên chấp nhận IFRS hơn là xây dựng những thông lệ kế toán theo điều kiện của từng nước, bởi những chuẩn mực này được quốc tế chấp nhận rộng rãi và được vận dụng linh hoạt trong việc thống nhất những thông lệ tốt nhất trên thế giới. Những năm qua, Nhà băng Thế giới đã chấp nhận IFRS làm cơ sở cho việc trình bày những BCTC được đệ trình của những khách hàng sử dụng những khoản vay và tín dụng của Nhà băng này.

Tiện lợi của việc ứng dụng IFRS tại Việt Nam

Trong bối cảnh kế toán được xem là một tiếng nói kinh doanh toàn cầu thì việc cho phép ứng dụng IFRS sẽ giúp những cơ quan quản lý quốc gia những nước nói chung và Việt Nam nói riêng cũng như những chủ sở hữu, nhà đầu tư, đặc thù là những nhà đầu tư nước ngoài mang dụng cụ, để kiểm tra và so sánh thông tin tài chính giữa những đơn vị theo cùng một tiếng nói, chuẩn mực chung để đưa ra những quyết định kinh tế một cách thích hợp.

Việc ứng dụng IFRS sẽ tạo điều kiện để (DN) đủ điều kiện niêm yết trên thị trường quốc tế hoặc nhận được những khoản vay ưu đãi từ những định chế tài chính quốc tế như: Nhà băng Thế giới, Quỹ Tiền tệ quốc tế, Nhà băng Phát triển châu Á. Vận dụng IFRS sẽ tạo dựng phạm vi pháp lý cho việc kế toán nhiều loại dụng cụ tài chính, tài sản và nợ phải trả theo giá trị tối ưu.

Việc xây dựng những quy định cụ thể về dụng cụ tài chính, giao tế phái sinh tác động mạnh mẽ tới cả thị trường sơ cấp và thị trường thứ cấp. Đối với thị trường sơ cấp, những nhà băng và tổ chức tài chính mang căn cứ pháp lý rõ ràng để hạch toán những loại dụng cụ tài chính được phát hành mới như hợp đồng tương lai, hợp đồng kỳ hạn, hợp đồng quyền tìm và hợp đồng hoán đổi.

Đối với thị trường thứ cấp, hệ thống chuẩn mực BCTC về dụng cụ tài chính được ban hành toàn bộ sẽ góp phần xúc tiến hoạt động đầu tư vào những dụng cụ tài chính phái sinh như một loại chứng khoán trên sàn giao tế tập trung. Đặc trưng, việc ứng dụng IFRS là một trong những yếu tố để nâng hạng cho thị trường chứng khoán Việt Nam.

Việc ứng dụng IFRS sẽ tăng tính sáng tỏ và trung thực của BCTC, giúp bảo vệ quyền lợi của nhà đầu tư, do IFRS yêu cầu những khoản mục của BCTC phải được ghi nhận và trình bày theo bản tính hơn là hình thức hay tên gọi của giao tế, qua đó giúp hạn chế tác động của hình thức giao tế tới phương pháp kế toán, từ đó làm tăng khả năng so sánh giữa BCTC của DN tại Việt Nam với những DN khác trong khu vực và thế giới.

IFRS yêu cầu trình bày và thuyết minh khía cạnh về những rủi ro mà DN mang thể gặp phải như rủi ro kinh doanh, rủi ro tín dụng, rủi ro chính sách… nhằm cung cấp thông tin toàn bộ hơn cho những nhà đầu tư, chủ nợ lúc quyết định đầu tư vào DN. IFRS cũng yêu cầu ứng dụng nhiều mô hình tài chính để xác định giá trị tài sản và nợ phải trả theo giá trị tối ưu, giá trị mang thể thu hồi, giá trị sử dụng, giá trị thời kì, giá trị nội tại…

Vì vậy, thông tin tài chính được cung cấp trên nền tảng IFRS sẽ giúp DN Việt Nam kiểm tra được tình hình tài chính tại thời khắc báo cáo, cũng như giúp ban giám đốc mang được những thông tin phục vụ tốt hơn cho việc dự đoán kết quả hoạt động và dòng tiền trong tương lai; từ đó mang căn cứ và dụng cụ để thực hiện công việc quản trị, điều hành thích hợp với tình hình thực tiễn.

Lúc ứng dụng IFRS, những DN nói chung sẽ phát sinh một số mức giá đầu tư ban sơ phục vụ cho việc tập huấn lại nguồn nhân lực, cũng như thay đổi hệ thống thông tin, phần mềm kế toán. Mặc dù, những mức giá đầu tư ban sơ là tương đối to nhưng xét về lâu dài thì những tiện dụng từ việc sáng tỏ hóa thông tin, thu hút nhà đầu tư ko những sẽ mang lại nhiều tiện dụng hơn những mức giá ban sơ mà còn giúp DN phát triển ổn định, vững bền.

Lộ trình ứng dụng IFRS tại Việt Nam

Ngày 16/3/2020, Bộ Tài chính đã ban hành Quyết định số 345/QĐ-BTC phê duyệt Đề án “Vận dụng chuẩn mực BCTC tại Việt Nam" nhằm hướng tới ứng dụng IFRS và chuẩn mực BCTC Việt Nam mới (VFRS) theo hướng IFRS từ sau năm 2025. Theo đó, lộ trình ứng dụng chuẩn mực BCTC tại Việt Nam gồm 3 thời đoạn:

– Thời đoạn chuẩn bị (2020-2021): Bộ Tài chính chuẩn bị những điều kiện cấp thiết như: Công bố bản dịch IFRS ra tiếng Việt; Xây dựng và ban hành những văn bản hướng dẫn ứng dụng IFRS; Xây dựng cơ chế tài chính liên quan; Huấn luyện nguồn nhân lực, quy trình triển khai cho những DN.

– Thời đoạn tự nguyện (2022-2025): Đối với BCTC thống nhất, những DN sau mang nhu cầu và đủ nguồn lực, thông tin cho Bộ Tài chính trước lúc tự nguyện ứng dụng IFRS tại Việt Nam để lập BCTC thống nhất: Tổ chức mẹ của tập đoàn kinh tế quốc gia quy mô to hoặc mang những khoản vay được tài trợ bởi những định chế tài chính quốc tế; Tổ chức mẹ là doanh nghiệp niêm yết; Tổ chức đại chúng quy mô to là doanh nghiệp mẹ chưa niêm yết; Những doanh nghiệp mẹ khác nhu cầu và đủ nguồn lực tự nguyện ứng dụng IFRS.

Đối với BCTC riêng, những DN mang 100% FDI là doanh nghiệp con của doanh nghiệp mẹ ở nước ngoài mang nhu cầu và đủ nguồn lực, thông tin cho Bộ Tài chính trước lúc tự nguyện ứng dụng IFRS để lập BCTC riêng.

– Thời đoạn buộc phải (sau 2025): Đối với BCTC thống nhất: Trên cơ sở kiểm tra tình hình thực hiện ứng dụng IFRS của thời đoạn 1, Bộ Tài chính căn cứ nhu cầu, khả năng sẵn sàng của những DN và tình hình thực tế, quy định phương án, thời khắc buộc phải ứng dụng IFRS để lập BCTC thống nhất cho từng nhóm DN thuộc những đối tượng cụ thể: Tổ chức mẹ của tập đoàn kinh tế quốc gia; Tổ chức mẹ là doanh nghiệp niêm yết; Tổ chức đại chúng quy mô to là doanh nghiệp mẹ chưa niêm yết; Tổ chức mẹ quy mô to khác. Những doanh nghiệp mẹ khác ko thuộc đối tượng buộc phải ứng dụng nêu trên mang nhu cầu và đủ nguồn lực, thông tin cho Bộ Tài chính trước lúc tự nguyện ứng dụng IFRS để lập BCTC thống nhất.

Đối với BCTC riêng: Trên cơ sở kiểm tra tình hình thực hiện ứng dụng IFRS của thời đoạn 1, Bộ Tài chính căn cứ nhu cầu, khả năng sẵn sàng của những DN, pháp luật mang liên quan và tình hình thực tế, quy định phương án, thời khắc ứng dụng buộc phải hoặc ứng dụng tự nguyện IFRS để lập BCTC riêng cho từng nhóm đối tượng, đảm bảo tính hiệu quả và khả thi.

Phương pháp ứng dụng IFRS tại Việt Nam

DN thuộc đối tượng ứng dụng IFRS phải ứng dụng tất cả quy định của IFRS đã mang hiệu lực tại cùng một thời khắc. Lúc IASB mang sự thay đổi, bổ sung IFRS thì Việt Nam sẽ ứng dụng chậm nhất sau 3 năm kể từ thời khắc những sửa đổi, bổ sung IFRS mang hiệu lực. DN tự nguyện hay buộc phải ứng dụng IFRS lập BCTC thống nhất hoặc BCTC riêng ko phải lập BCTC theo VAS, chỉ phải lập duy nhất một BCTC theo IFRS để công bố theo pháp luật Việt Nam.

Đối với DN nhỏ và vừa, ko thuộc những đối tượng cụ thể buộc phải ứng dụng IFRS, sẽ ứng dụng Chuẩn mực BCTC Việt Nam mới (VFRS) mang điều chỉnh thích hợp với IFRS và thông lệ quốc tế. Riêng DN siêu nhỏ ko mang nhu cầu và điều kiện ứng dụng IFRS và VFRS sẽ mang hướng dẫn riêng của Bộ tài chính.

Trước ngày 31/12/2024, Bộ Tài chính sẽ ban hành mới Hệ thống chuẩn mực kế toán Việt Nam theo hướng thích hợp với IFRS, yêu cầu quản lý, điều hành của Việt Nam và nhu cầu của DN. Sau đó, Bộ Tài chính thường xuyên rà soát lại VAS, cập nhật những thay đổi của IFRS để đảm bảo VAS thích hợp ở mức độ cao nhất với thông lệ quốc tế.

Khó khăn, thách thức lúc ứng dụng IFRS ở Việt Nam

Việc ứng dụng IFRS tại Việt Nam gặp một số khó khăn gồm:

Một là, thị trường tài chính và thị trường vốn chưa phát triển tương xứng với tiềm năng.

Để đáp ứng nguyên tắc giá trị tối ưu của IFRS, thị trường cần phải hoạt động hiệu quả, cung cấp được những số liệu, thông số tài chính đáng tin cậy. Cùng với đó, IFRS mang mục tiêu thể hiện, ghi lại những giao tế tài chính thuộc nền kinh tế phát triển mang nhiều dụng cụ tài chính phức tạp. Trong lúc đó, thị trường tài chính và thị trường vốn Việt Nam chưa phát triển tương xứng với tiềm năng, chưa toàn bộ những dụng cụ tài chính. Điều này dẫn tới khó khăn lúc ứng dụng IFRS.

Hai là, những DN ko muốn công khai tình hình tài chính.

Điều kiện lúc ứng dụng những IFRS là những thông tin tài chính của DN sẽ xác thực hơn, tin cậy hơn với việc tăng trách nhiệm giải trình của DN. Điều này làm cho DN hoạt động ko hiệu quả sẽ khó lòng mang được BCTC khả quan như ngày nay. Những DN hoạt động kém mang tâm lý sợ tác động tới giá trị chứng khoán, xếp hạng và duy trì điều kiện được niêm yết trên thị trường chứng khoán.

Ba là, thiếu hàng ngũ nhân lực.

Vận dụng IFRS tại Việt Nam cần mang hàng ngũ nhân lực mang trình độ, bởi mang sự chênh lệch giữa VAS và IFRS. Tuy nhiên, nguồn nhân lực được tập huấn về những chuẩn mực kế toán này tại Việt Nam còn hạn chế. Việt Nam đang thiếu hụt to nguồn nhân lực mang kỹ năng, nghiệp vụ kế toán và ứng dụng IFRS.

Bốn là, dị đồng tiếng nói.

IFRS được soạn thảo bằng tiếng Anh, trong lúc hồ hết kế toán viên, kiểm toán viên, nhà đầu tư và DN Việt Nam còn hạn chế tiếng Anh. Vì vậy, việc hiểu xác thực thuật ngữ, cập nhật tin tức và ứng dụng IFRS ở Việt Nam cũng sẽ gặp khó khăn.

Năm là, sự chồng chéo của những văn bản quy phạm pháp luật.

Hiện nay, Việt Nam mang 3 văn bản quy phạm pháp luật mang tác động tới công việc tài chính của DN, gồm: Chính sách thuế, chuẩn mực báo cáo tài chính và cơ chế tài chính. Điều này tạo ra sự chưa nhất quán và chồng chéo trong việc ứng dụng. Do đó, ứng dụng IFRS ở Việt Nam sẽ gặp ko ít khó khăn.

Chuẩn bị điều kiện chuyển đổi từ VAS sang IFRS

Để ứng dụng IFRS tại Việt Nam, cần rà soát, kiểm tra và thiết lập lại hệ thống, quy trình cũng như hạ tầng của DN để đảm bảo tính trung thực của BCTC và đáp ứng những quy định của IFRS; Rà soát lực lượng nhân sự về kế toán, tài chính, cũng như quản lý để mang được kế hoạch bồi dưỡng, tập huấn tri thức nghiệp vụ kế toán thích hợp với tình hình mới.

Bản thân hàng ngũ nhân sự làm thuê tác kế toán cần chủ động học hỏi, nghiên cứu và tích lũy tri thức, kỹ năng, tiếng Anh, IFRS thông qua những tài liệu của Bộ Tài chính, IFRS và những trung tâm tập huấn, hiệp hội ngành nghề uy tín; Cần nắm được sự khác biệt giữa VAS và IFRS để ứng dụng đúng và xác thực, cũng như hiểu được những thay đổi trong kết quả kinh doanh và tình hình tài chính của DN.

Nhân sự làm thuê tác kế toán cần trao đổi nghiệp vụ, tri thức kế toán từ những doanh nghiệp kiểm toán to hiện nay như BIG4; Tham gia học tập và tích lũy tri thức về IFRS tại những trung tâm tập huấn uy tín; Học tập những chứng chỉ quốc tế như: chứng chỉ CertIFR hay Chứng chỉ Kế toán Công chứng Anh Quốc (ACCA) để chuẩn bị tri thức, tiếng Anh cấp thiết để đáp ứng công việc, thăng tiến trong sự nghiệp.

Kết luận

Ngoại trừ đó, những cơ quan chức năng cần phối hợp với những hội nghề nghiệp, những tổ chức khác tương trợ, khuyến khích tạo điều kiện thuận tiện cho những DN ứng dụng IFRS thông qua những văn bản hướng dẫn cụ thể, khía cạnh hơn để IFRS nhanh chóng được triển khai trong thực ngày nay những DN.

Tài liệu tham khảo:

1. Quốc hội (2015), Luật Kế toán;

2. Bộ Tài chính (2020), Quyết định số 345/QĐ-BTC phê duyệt Đề án “Vận dụng chuẩn mực báo cáo tài chính tại Việt Nam”;

3. Nguyễn Thị Phương Thanh, Nguyễn Trần Khánh (2020), Chuẩn mực Báo cáo tài chính quốc tế: Kinh nghiệm từ một số quốc gia trên thế giới. Tập san Tài chính Kỳ 2 – Tháng 7/2020.

*ThS. Nguyễn Khánh Thu Hằng – Trường Đại học Duy Tân.

**Bài đăng trên Tập san Tài chính kỳ 1 tháng 6/2021.