Khái niệm, đặc điểm và phân loại Doanh nghiệp nhà nước

Nói tới Doanh nghiệp Quốc gia thì với thể hiểu ngày rằng đây là loại hình doanh nghiệp với vốn đầu tư của Quốc gia theo như quy định của pháp luật hiện hành. Trong thời buổi kinh tế đang ngày càng phát triển mạnh mẽ ở nước ta nên sự ra đời và phát triển của những mô hình kinh doanh là doanh nghiệp tư nhân, với phần vốn góp do những cá nhan đông ý góp vốn vào đơn vị. Doanh nghiệp Quốc gia thường là những ngành kinh doanh cốt lõi của giang san như: dầu khí, viễn thông, điện lực, xăng dầu, hàng ko,…. Vậy, pháp luật doanh nghiệp hiện hành đã với quy định về khái niệm doanh nghiệp quốc gia là gì? Đặc điểm và phân loại doanh nghiệp quốc gia với nội dung ra sao?

Trong bài viết này, LUẬT DƯƠNG GIA sẽ cung cấp tri thức pháp lý liên quan tới những vấn đề về khái niệm, đặc điểm và phân loại doanh nghiệp quốc gia.

khai-niem-dac-diem-va-phan-loai-doanh-nghiep-nha-nuoc

Trạng sư tư vấn luật qua điện thoại trực tuyến miễn phí: 1900.6568

Cơ sở pháp lý:

– Luật Doanh nghiệp năm 2020

1. Khái niệm doanh nghiệp quốc gia là gì?

Ngoài Việt nam thì trên thế giới cũng với rất nhiều quốc gia quy định về loại hình Doanh nghiệp quốc gia, chính vì vậy mà quy định về khái niệm của doanh nghiệp quốc gia cũng được mỗi quốc gia hiểu theo cách khác nhau. Trong đó, phải kể tới trước nhất là việc khái niệm doanh nghiệp quốc gia của Liên hợp quốc định tức là: “xí nghiệp quốc doanh là những xí nghiệp do quốc gia nắm toàn bộ hoặc một phần sở hữu và quốc gia kiểm soát tới một mức độ nhất định quả trình ra quyết định của xí nghiệp’’. Từ khái niệm này với thể thấy rằng việc Liên hợp quốc rất chú trọng tới vấn đề sở hữu và quyền kiểm soát của quốc gia trong doanh nghiệp quốc gia.

Music music với đó thì theo như quy định của Nhà băng thế giới về khái niệm của Doanh nghiệp Quốc gia lại cho rằng: “Doanh nghiệp quốc gia là những thực thể kinh tế thuộc sở hữu hay thuộc quyền kiểm soát của chinh phủ mà phần to thu nhập của họ được tạo ra thông qua việc bán những hàng hoá và dịch vụ”. Theo khái niệm của Nhà băng thế giới, khái niệm về doanh nghiệp quốc gia được hiểu theo cách đơn thuần nhất là việc những đơn vị thực hiện những hoạt động kinh doanh, ko bao gồm những đơn vị, những ngành thuộc sở hữu quốc gia trong những lĩnh vực giáo dục, y tế, bảo vệ quốc phòng, an ninh …

Ngoài ra, Luật Doanh nghiệp quốc gia của New Zealand năm 1986, tất cả những doanh nghiệp quốc gia đều là đơn vị TNHH mà quốc gia là chủ sở hữu duy nhất và hai bộ trưởng thay mặt quốc gia thực hiện quyền sở hữu này.

Như vậy, mặc dù những quốc gia trên thế giới đều đưa ra những quy định về khái niệm doanh nghiệp Quốc gia của mình là khác nhau nhưng những tổ chức quốc tế và nhiều nước trên thế giới đều thống nhất và đi tới một quyết định chung về việc khái niệm nội dung của Doanh nghiệp quốc gia là: Doanh nghiệp quốc gia là những cơ sở gia công kinh doanh do quốc gia sở hữu toàn bộ hay phần to vốn trong doanh nghiệp. Những doanh nghiệp này thuộc quyền sở hữu của quốc gia hay chủ yếu thuộc quyền sở hữu của quốc gia, do đó chính phủ với thể gây tương tác với tính chi phối trực tiếp hoặc gián tiếp đối với doanh nghiệp.

Xem thêm: Công bố thông tin định kỳ, thất thường của doanh nghiệp quốc gia

Dựa trên những cách quy định và khái niệm về doanh nghiệp Quốc gia nêu trên thì ở Việt Nam, doanh nghiệp quốc gia một phòng ban của kinh tế quốc gia và luôn được xác định giữ vai trò chủ đạo trong nền kinh tế quốc dân. Tuy nhiên, quan niệm về doanh nghiệp quốc gia trong những văn bản pháp luật ở nước ta với sự thay đổi theo thời kì. Theo khoản 11 Điều 4 Luật Doanh nghiệp năm 2020 quy định: “Doanh nghiệp quốc gia bao gồm những doanh nghiệp do Quốc gia nắm giữ trên 50% vốn điều lệ, tổng số cổ phần với quyền biểu quyết theo quy định tại Điều 88 của Luật này.”.

Doanh nghiệp quốc gia là tổ chức kinh tế do Quốc gia sở hữu toàn bộ vốn điều lệ hoặc với cổ phần, vốn góp chi phối được tổ chức dưới hình thức công ti Quốc gia, đơn vị cổ phần, đơn vị trách nhiệm hữu hạn.

Doanh nghiệp quốc gia là doanh nghiệp một chủ trong trường hợp quốc gia sở hữu toàn bộ vốn điều lệ (tức sở hữu 100%). Doanh nghiệp quốc gia nhiều chủ sở hữu trong trường hợp với cổ phần, vốn góp chi phối với tỉ lệ trên 50% và dưới 100%.

2. Đặc điểm của doanh nghiệp quốc gia

– Chủ đầu tư: là Quốc gia hoặc Quốc gia cùng với những tổ chức, cá nhân khác. Với tư cách là chủ đầu tư duy nhất vào doanh nghiệp, quốc gia với toàn quyền quyết định những vấn đề liên quan tới sự tồn tại và hoạt động của từng doanh nghiệp quốc gia. Trong đó, Quốc gia với quyền quyết định về hình thành, tổ chức lại và định đoạt; quyết định mục tiêu, chiến lược phát triển, kế hoạch gia công kinh doanh, đầu tư tài chính; quyết định mô hình tổ chức quản lý, quyết định giải thể; kiểm tra, giám sát thực hiện những mục tiêu, nhiệm vụ của doanh nghiệp…..

– Sở hữu vốn: Quốc gia sở hữu toàn bộ vốn điều lệ (100%) hoặc sở hữu phần vốn góp chi phối (trên 50% nhưng dưới 100% vốn điều lệ).

– Hình thức tồn tại: doanh nghiệp quốc gia với nhiều hình thức tồn tại. Nếu doanh nghiệp quốc gia do quốc gia sở hữu 100% vốn điều lệ thì với những loại hình doanh nghiệp như: đơn vị quốc gia, đơn vị cổ phần quốc gia, đơn vị trách nhiệm hữu hạn quốc gia một thành viên, đơn vị trách nhiệm hữu hạn quốc gia. Nếu doanh nghiệp do quốc gia sở hữu trên 50% vốn điều lệ thì với thể tồn tại dưới những loại hình doanh nghiệp sau: đơn vị cổ phần, đơn vị trách nhiệm hữu hạn

­- Trách nhiệm tài sản: doanh nghiệp quốc gia chịu trách nhiệm trong phạm vi tài sản của doanh nghiệp. Quốc gia chịu trách nhiệm hữu hạn trong phạm vi tài sản góp vốn vào doanh nghiệp.

– Tư cách pháp lý: doanh nghiệp quốc gia với tư cách pháp nhân.

Xem thêm: Quy định về hình thức đầu tư ra ngoài doanh nghiệp Quốc gia

– Luật ứng dụng: những đơn vị quốc gia đã thực hiện chuyển đổi thành đơn vị cổ phần, đơn vị trách nhiệm hữu hạn sẽ tổ chức và hoạt động theo luật doanh nghiệp. Những loại doanh nghiệp quốc gia khác tổ chức và hoạt động theo luật doanh nghiệp.

3. Phân loại doanh nghiệp quốc gia

– Dựa vào hình thức tổ chức doanh nghiệp quốc gia với năm loại, gồm:

Thứ nhất, đơn vị quốc gia: là doanh nghiệp do quốc gia sở hữu toàn bộ vốn điều lệ thành lập, tổ chức quản lý và tồn tại dưới hình thức đơn vị Quốc gia độc lập và tổng đơn vị quốc gia.

Thứ hai, đơn vị cổ phần quốc gia: là đơn vị cổ phần mà toàn bộ cổ đông là những đơn vị quốc gia hoặc tổ chức được quốc gia ủy quyền góp vốn. Tổ chức và hoạt động theo Luật doanh nghiệp năm 2005.

Thứ ba, đơn vị trách nhiệm hữu hạn quốc gia một thành viên là đơn vị trách nhiệm hữu hạn do quốc gia sở hữu toàn bộ vốn điều lệ. Tổ chức quản lí và đăng ký theo Luật doanh nghiệp năm 2005.

Thứ tư, đơn vị trách nhiệm hữu hạn quốc gia với từ hai thành viên trở lên: là đơn vị trách nhiệm hữu hạn trong đó với tất cả những thành viên đều là đơn vị quốc gia hoặc với thành viên là đơn vị quốc gia, thành viên được ủy quyền góp vốn. Được tổ chức và hoạt động theo luật doanh nghiệp.

Thứ năm, doanh nghiệp cổ phần, vốn góp chi phối của quốc gia: là doanh nghiệp mà cổ phần hoặc vốn góp của quốc gia chiếm trên 50% vốn điều lệ. Quốc gia giữ quyền chi phối doanh nghiệp.

– Dựa theo nguồn vốn: với hai loại

Xem thêm: Quản lý nợ phải thu đối với doanh nghiệp quốc gia nắm giữ 100% vốn điều lệ

Thứ nhất, Doanh nghiệp quốc gia do quốc gia sở hữu 100% vốn, gồm: đơn vị quốc gia, đơn vị cổ phần quốc gia, đơn vị trách nhiệm hữu hạn quốc gia một thành viên, đơn vị trách nhiệm hữu hạn quốc gia hai thành viên trở lên.

Thứ hai, Doanh nghiệp do quốc gia với cổ, vốn góp chi phối, gồm: đơn vị cổ phần quốc gia mà quốc gia chiếm trên 50% cổ phiếu, đơn vị trách nhiệm hữu hạn mà quốc gia chiếm trên 50% vốn góp.

– Dựa theo mô hình tổ chức quản lý: với hai loại

Thứ nhất, doanh nghiệp quốc gia với hội đồng quản trị: hội đồng quản trị là cơ quan đại diện trực tiếp chủ sở hữu quốc gia, chịu trách nhiệm trước quốc gia.

Thứ hai, doanh nghiệp quốc gia ko với hội đồng quản trị: giám đốc doanh nghiệp được quốc gia bổ nhiệm hoặc thuê để điều hành hoạt động của doanh nghiệp.

4. Tư vấn trường hợp cụ thể về doanh nghiệp quốc gia

Tóm tắt câu hỏi:

Xin chào Trạng sư Dương Gia. Tôi với 1 câu hỏi như sau: Đơn vị tôi là đơn vị TNHH một thành viên với 100% vốn của đơn vị mẹ. Đơn vị mẹ với 51% vốn của tổng đơn vị, 49% vốn cổ phần. Tổng đơn vị với 87% vốn quốc gia, 13% vốn cổ phần. Vậy đơn vị tôi với là đơn vị TNHH một thành viên do quốc gia làm chủ sở hữu hay ko ? Tôi xin thành tâm cảm ơn!

Trạng sư tư vấn:

Theo thông tin bạn cung cấp, đơn vị bạn là đơn vị TNHH một thành viên với 100% vốn của đơn vị mẹ. Đơn vị mẹ với 51% vốn của tổng đơn vị và 49% vốn cổ phẩn. Trong đó tổng đơn vị với 87 % vốn Quốc gia và 13 % vốn cổ phần.

Theo khoản 11 Điều 4 Luật Doanh nghiệp năm 2020 quy định:

“Doanh nghiệp quốc gia bao gồm những doanh nghiệp do Quốc gia nắm giữ trên 50% vốn điều lệ, tổng số cổ phần với quyền biểu quyết theo quy định tại Điều 88 của Luật này.”.

Như vậy, theo quy định mới của Luật Doanh nghiệp năm 2020 thì doanh nghiệp Quốc gia là doanh nghiệp do Quốc gia nắm giữ trên 50% vốn điều lệ, tổng số cổ phần với quyền biểu quyết theo quy định tại Điều 88 của Luật này. Đây là một quy định khác so với quy định tại Luật Doanh nghiệp năm 2014 trước đây. Tại khoản 8 Điều 4 Luật Doanh nghiệp năm 2014 quy định:

“Doanh nghiệp quốc gia là doanh nghiệp do Quốc gia nắm giữ 100% vốn điều lệ.”

Với quy định này trước đây, Quốc gia phải nắm giữ 100% vốn điều lệ của một doanh nghiệp thì sẽ được coi là một doanh nghiệp quốc gia. Tuy nhiên, Luật Doanh nghiệp năm 2020 với hiệu lực từ ngày 01/01/2021, Quốc gia chỉ cần nắm giữ 50% vốn điều lệ của doanh nghiệp thì đó mới được coi là doanh nghiệp Quốc gia.

Với trường hợp của đơn vị bạn, do tổng đơn vị đã với 87% vốn Quốc gia và 13% vốn cổ phần, đã đáp ứng được điều kiện tại khoản 11 Điều 4 Luật Doanh nghiệp năm 2020. Vì vậy, tổng đơn vị bạn được xác định là doanh nghiệp Quốc gia. Tiếp đó, đơn vị mẹ với với 51% vốn của tổng đơn vị và 49% vốn cổ phẩn, do tổng đơn vị theo như quy định của pháp luật hiện hành là doanh nghiệp Quốc gia, vì vậy đơn vị mẹ cũng được xác định là doanh nghiệp Quốc gia. Và dẫn tới, đơn vị TNHH một thành viên với 100% vốn đơn vị mẹ là doanh nghiệp Quốc gia, vì vậy đơn vị này được xác định là doanh nghiệp Quốc gia.