Ba đặc điểm cơ bản của thị trường tài chính Việt Nam

Thị trường tài chính đóng vai trò quan yếu trong việc phát triển và định hình nền kinh tế của quốc gia. Đây là kênh dẫn vốn quan yếu lúc kết nối giữa những chủ thể thừa vốn với những chủ thể thiếu vốn trong nền kinh tế. Tại mỗi thời đoạn và ở từng quốc gia khác nhau thì thị trường tài chính đều sở hữu những đặc điểm đặc thù.

cau truc thi truong viet nam

Tóm tắt:

  • Ngành nhà băng chiếm tỷ trọng tuyệt đối đối với thị trường vốn tại Việt Nam
  • Nguồn vốn nhà băng trong xu thế giảm tỷ trọng nguồn vốn ngắn hạn cho vay trung – dài hạn
  • Xu thế tái cơ cấu hệ thống nhà băng

Việt Nam là một nền kinh tế đang trong thời đoạn phát triển. Chính mức độ phát triển thấp và chưa hoàn chỉnh của nền kinh tế sẽ làm cho thị trường tài chính ở Việt Nam lệch pha so với thị trường tài chính ở những quốc gia phát triển lúc tập trung xoay quanh nhà băng thay vì thị trường vốn bao gồm thị trường cổ phiếu và thị trường trái phiếu. Trong đó, nhà băng là nơi cung cấp nguồn vốn cả ngắn và trung hạn còn thị trường chứng khoán thì ko nhiều doanh nghiệp sở hữu thể huy động được nguồn vốn. Để hiểu rõ hơn về đặc điểm cũng như đặc thù của nền kinh tế Việt Nam, chúng ta cùng thảo luận về chủ đề này trong phần tiếp theo giúp sở hữu chiếc nhìn về thị trường tài chính trong nước.

Đặc điểm 1: Ngành nhà băng chiếm tỷ trọng tuyệt đối

Nguồn vốn nhà băng đóng một vai trò khôn xiết quan yếu trong hệ thống thị trường vốn tại Việt Nam đối với việc cung ứng nguồn vốn dài hạn cho nền kinh tế. Thị trường vốn được cấu thành bao gồm thị trường nợ vay dài hạn của nhà băng, thị trường cổ phiếu và thị trường trái phiếu. Tại những thị trường phát triển như Mỹ, đây là một chiếc kiềng ba chân cung cấp nguồn vốn phổ biến cho những doanh nghiệp, với tỷ trọng nguồn vốn từ nhà băng chỉ chiếm một phần nhỏ so với nguồn vốn những doanh nghiệp tự huy động. Tuy nhiên, tại Việt Nam sở hữu tới hơn 2/3 nguồn vốn dài hạn cho doanh nghiệp đang được cung cấp bởi hệ thống nhà băng. Như chúng ta cũng đã thấy, sở hữu một sự tương đồng trong tỷ lệ tài trợ từ hệ thống nhà băng giữa những quốc gia Châu Á.

3

Đặc điểm 2: Ngành nhà băng trong xu thế giảm tỷ trọng nguồn vốn trung – dài hạn

Việc nhà băng thực hiện liên tục giảm tỷ lệ nguồn vốn ngắn hạn, cho vay trung dài hạn liên quan tới những vấn đề về đảm bảo tính an toàn, cơ cấu lại hoạt động tín dụng của hệ thống nhà băng cũng như nhằm đáp ứng được những chuẩn mực quốc tế về hoạt động nhà băng.

Biểu đồ: Tỷ lệ nguồn vốn ngắn hạn cho vay trung– dài hạn thời đoạn 2014-2020

ty le nguon von ngan han cho vay trung dai han

Đặc trưng, từ 2016 xảy ra hiện tượng giá đất tăng nhanh và sốt cục bộ, việc giảm tỷ lệ cho vay đối với ngành bất động sản được kỳ vọng sẽ giảm nguy cơ dẫn tới hiện tượng bong bóng bất động sản. Mặt khác, hệ thống tài chính của Việt Nam đang sở hữu sự mất thăng bằng do nguồn vốn phân bổ lệch quá nhiều vào hệ thống nhà băng. Giảm tỷ lệ vốn ngắn hạn, cho vay trung – dài hạn xúc tiến những doanh nghiệp tích cực huy động vốn hơn trên thị trường chứng khoán, qua đó, khắc phục được sự mất thăng bằng trong hệ thống tài chính.

Đặc điểm 3: Xu thế tái cơ cấu hệ thống nhà băng

Câu chuyện về việc tái cơ cấu hệ thống nhà băng là xu thế chính của những nhà băng Việt Nam trong những năm mới đây sau thời đoạn tăng trưởng quá nóng trong quá khứ. Trong thời đoạn trước thì hệ thống nhà băng phát triển rất nhanh về quy mô dư nợ. Với tốc độ tăng trưởng tín dụng nhanh, những doanh nghiệp được tiếp cận với nguồn vốn giá rẻ, trước đó đã đầu tư tràn lan kém hiệu quả và nợ xấu chính là vấn đề đáng ưa chuộng của ngành nhà băng.

Bảng: Số lượng nhà băng qua từng năm

1997

2010

2015

2019

NHTM Quốc gia

5

5

7

7

NHTM cổ phần

51

37

28

31

NHTM liên doanh

4

5

5

2

Chi nhánh NH nước ngoài

24

50

50

48

NHTM nước ngoài

0

5

5

9

Nguồn: Nhà băng Quốc gia

Ko ít những nhà băng sau đó đã gặp khó khăn về thanh khoản, nợ xấu cao, sở hữu nguy cơ vỡ lẽ, đe dọa sự an toàn của hệ thống nhà băng. Lúc đó, yêu cầu đặt ra là hệ thống nhà băng cần phải thực hiện tái cơ cấu, nhằm khắc phục những yếu kém nội của ngành Nhà băng, lành mạnh hóa tình trạng tài chính và củng cố năng lực hoạt động của toàn hệ thống. Qúa trình tái cơ cấu đã làm cho số lương nhà băng giảm dần trong những năm mới đây, thông qua việc xử lý những nhà băng hoạt động ko hiệu quả.

Những cuộc khủng hoảng tài chính thường liên quan tới 4 lý do chính kéo theo khủng hoảng ngành nhà băng sau: Thứ nhất là thiếu vốn tự sở hữu, thứ hai là khó khăn về thanh khoản, thứ ba là chất lượng tài sản kém, thứ tư là yếu kém về quản trị doanh nghiệp và quản lý rủi ro. Trong đó, vấn đề chất lượng tài sản kém và việc thiếu vốn tự sở hữu là hai vấn đề trực tiếp tương tác tới xu thế phát triển của ngành nhà băng, cũng như quá trình phát triển của thị trường tài chính nói chung và thị trường chứng khoán nói riêng.

Từ thời đoạn năm 2007 tới nay, hệ thống nhà băng luôn nỗ lực giải quyết nợ xấu, đây là một vấn đề to đã giải quyết trong suốt chiều dài phát triển, đặc thù tỷ lệ nợ xấu chiếm khá cao trong lĩnh vực bất động sản.

Vốn tự sở hữu tối thiểu của nhiều nhà băng ở Việt Nam đã đạt tỷ lệ đảm bảo (Capital Adequacy Ratio – CAR) trên 8%, tỷ lệ này cũng rất khác nhau giữa những nhà băng và nhóm nhà băng trên phương diện chung. Đặc trưng hơn, nếu như hạch toán đúng dự phòng cho những khoản nợ xấu, cũng như nếu tuân theo chuẩn quốc tế Basel 2(*) thì hệ số an toàn vốn CAR sẽ còn giảm rất nhiều. Việc hạn chế trong hoạt động huy động vốn cổ phần đã làm cho những nhà băng thương nghiệp Việt Nam, thậm chí cả những nhà băng to gặp nhiều vấn đề khó khăn trong việc duy trì tăng trưởng, lúc hoạt động huy động vốn cổ phần bị hạn chế.

Như vậy, thị trường tài chính Việt Nam sở hữu cấu trúc đặc thù của một thị trường vốn thiên về nợ vay, mà chủ yếu là thông qua ngồn vốn tín dụng của những nhà băng thương nghiệp. Điều này làm nên sự khác biệt so với những thị trường đã phát triển như Mỹ lúc nguồn vốn huy động từ nhà băng chiếm tỷ lệ rất nhỏ. Tuy nhiên, cấu trúc trên cũng đã dẫn được cơ cấu và thay đổi nhằm đẩy mạnh phát triển thị trường tài chính phổ biến hơn, tránh tập trung vào kênh huy động duy nhất từ tín dụng nhà băng cũng như đáp ứng được xu thế phát triển chung của thị trường tài chính thế giới.

_________

(*) Basel 2: Hiệp ước Basel phiên bản thứ hai, bao gồm những nguyên tắc chung và những luật nhà băng của ủy ban Basel về giám sát hoạt động những nhà băng thương nghiệp.