5 hình thái kinh tế xã hội

Hình thái kinh tế – xã hội là một phạm trù của chủ nghĩa duy vật lịch sử tiêu dùng để chỉ xã hội ở từng thời đoạn lịch sử nhất đinh, với một kiểu quan hệ gia công đặc trưng cho xã hội đó, ưng ý với một trình độ nhật định của lực lượng gia công, và với một tri thức thượng tần tương ứng được xây dựng trên những quan hệ gia công đó.

Theo chủ nghĩa Mác – Lê nin thì trong lịch sử loài người sở hữu 5 hình thái kinh tế xã hội từ cấp tới cao.

Hình thái công xã nguyên thủy

Công xã nguyên thủy là hình thái kinh tế xã hội trước tiên và sơ khai nhất trong lịch sử loài người. Trong xã hội công xã nguyên thủy, tư liệu lao động được sử dụng thô sơ chủ yếu là sử dụng đồ đá, thân cây làm dụng cụ lao động. Do đó, cơ sở kinh tế thời kỳ này là sự sở hữu chung về tư liệu gia công và sản phẩm lao động. Như vậy, đặc điểm điểm về tư liệu gia công, cơ sở kinh tế là điểm vượt trội để so sánh công xã nguyên thủy với những hình thái kinh tế xã hội khác.

Xuất phát từ cơ sở kinh tế, xã hội công xã nguyên thủy chưa sở hữu giai cấp, do đó Quốc gia và pháp luật chưa được thiết lập. Quan hệ gia công là quan hệ đồng đẳng, cùng làm cùng hưởng.

Hình thái chiếm hữu nô lệ

Xã hội chiếm hữu nô lệ xuất hiện tương đối sớm ở phương Đông, khoảng 3000 năm TCN ở những nước Ai Cấp, Lưỡng Hà, Ấn Độ,… sau lúc chế độ thị tộc tồn tại trong công xã nguyên thủy tan rã. Đây là xã hội trước tiên sở hữu quốc gia và những cuộc cách mệnh xã hội trước tiên trong lịch sử loài người đã hình thành nên hình thái kinh tế xã hội chiếm hữu nộ lệ.

Trong hình thái kinh tế xã hội này, chế độ công hữu được thay thế bằng chế độ tư hữu chủ nô.

Không tính đó, xã hội biến đổi từ xã hội ko sở hữu giai cấp thành xã hội sở hữu giai cấp. Trong đó, sở hữu hai giai cấp chủ yếu là chủ nô và nô lệ, sở hữu sự mâu thuẫn và đối kháng homosexual gắt. Do đó, sở hữu sự thay thế chế độ tự quản thị tộc bằng trật tự sở hữu quốc gia của giai cấp chủ nô. Giai cấp chủ nô tiêu dùng bộ máy thống trị của mình bóc lột sức lao động của nô lệ.

Từ đó, hình thái kinh tế xã hội này đã là xuất hiện kiểu quốc gia trước tiên, đó là Quốc gia chủ nô.

5 hinh thai kinh te xa hoi

Hình thái phong kiến

Phong kiến là cấu trúc xã hội xoay quanh những mối quan hệ xuất phát từ việc sở hữu đất đai để đổi lấy lao động.Nói cách khác là hình thái phong kiến sở hữu sự thay thế phương pháp bóc lột sức lao động trong xã hội chiếm hữu nô lệ bằng hình thức bóc lột địa tô. Người nông dân được giao đất đai và canh tác trên thửa ruộng của mình, tới kỳ phải sở hữu nghĩa vụ nộp tô thuế cho địa chủ.

Như vậy, trong hình thái kinh tế xã hội này đã hình thành 2 giai cấp, đó là:

– Giai cấp thống trị bao gồm giai cấp quý tộc, địa chủ;

– Giai cấp bị trị là nông nô và nông dân.

Hình thái tư bản chủ nghĩa

Chủ nghĩa tư bản xuất hiện trước tiên tại châu Âu và phát triển từ trong lòng xã hội phong kiến châu Âu và chính thức được xác lập như một hình thái xã hội tại Hà Lan và Anh ở thế kỷ XVII.

Chủ nghĩa tư bản là một trong 5 hình thái kinh tế xã hội, là một hệ thống kinh tế dựa trên cơ sở quyền sở hữu tư nhân đối với tư liệu gia công và hoạt động gia công vì lợi nhuận. Chủ nghĩa tư bản sở hữu những đặc trưng đó là tài sản tư nhân, tích lũy tư bản, lao động tiền lương, trao đỏi tự nguyên, một hệ thống giá cả và thị trường khó khăn.

Thực chất sự “bóc lột” nằm ở thặng dư giá trị mà sức lao động tạo ra lúc những nhà tư bản thuê lao động và sử dụng sức lao động.

Hình thái tư bản bản nghĩa được thể hiện dưới những hình thức chủ yếu như chủ nghĩa tư bản tiền tiến, chủ nghĩa tư bản tài chính, chủ nghĩa trọng thương, kinh tế thị trường tự do, kinh tế thị trường xã hội, chủ nghĩa tư bản quốc gia, chủ nghĩa tư bản độc quyền.

Hình thái cùng sản chủ nghĩa

Đây là hình thái phát triển cao nhất trong 5 hình thái kinh tế xã hội của loài người. Cơ sở vật chất kỹ thuật của chủ nghĩa xã hội là nền gia công công nghiệp tiên tiến gắn ngay tắp lự với lực lượng gia công đã phát triển ở trình độ cao.

Trong hình thái kinh tế xã hội này, chế độ công hữu về tư liệu gia công được thiết lập. Từ đó, xóa bỏ những mâu thuẫn đối kháng trong xã hội, giúp gắn bó những thành viên trong xã hội với nhau vì thuận tiện cơ bản, được thể hiện qua những đặc điểm sau:

– Chủ nghĩa xã hội thực hiện nguyên tắc phân phối theo lao động: “Làm theo năng lực, hưởng theo lao động” còn trong xã hội cùng sản chủ nghĩa (bước phát triển cao hơn của xã hội chủ nghĩa, lúc mà sức gia công đạt tới trình độ và năng suất cực cao) sẽ là: “Làm theo năng lực, hưởng theo nhu cầu”

– Chủ nghĩa xã hội sở hữu quốc gia xã hội chủ tức thị quốc gia kiểu mới, quốc gia mang bản tính của giai cấp công nhân, mang bản tính nhân dân rộng rãi và tính dân tộc sâu sắc, thực hiện quyền lực và thuận tiện của nhân dân. Quốc gia xã hội chủ nghĩa được lãnh đạo bởi Đảng Cùng sản.

– Chủ nghĩa xã hội phóng thích con người khỏi áp bức bóc lột, thực hiện công bằng, đồng đẳng, tiến bộ xã hội, tạo những điều kiện cơ bản để con người phát triển.

Như vậy, ta thấy 5 hình thái kinh tế xã hội sở hữu sự phát triển từ thấp tới cao theo quy luật vận động và phát triển khách quan của xã hội. Trong đó, cơ sở kinh tế, quan hệ kinh tế, quan hệ xã hội tạo nên đặc điểm khác biệt của mỗi hình thái kinh tế xã hội.

Leave a Reply