Quần thể (sinh học) – Wikipedia tiếng Việt

300px Elephants are extremely protective of their young. At the sight of our jeep%2C adults surround the infants. Around 175 jee Flickr Al Jazeera English Hình 1 : Một đàn voi hoang dại là hình ảnh của một quần thể .220px Vi.Qu%E1%BA%A7n th%E1%BB%83 sinh v%E1%BA%ADt Population Hình 2 : Những đặc thù chính của một quần thể sinh vật .

Trong sinh vật học, một quần thể là tập hợp những cá thể sinh vật cùng một loài, cùng sống trong một ko gian xác định, vào thời khắc nhất định, với lịch sử phát triển chung và cách ly với quần thể cùng loài khác.[1][2][3] Khái niệm "quần thể" được sử dụng phổ biến ở Việt Nam hiện nay là thuật ngữ dịch từ tiếng Anh: population (phát âm Quốc tế: /pɒpjʊˈleɪʃən/) sử dụng trong sinh thái học, di truyền học và thuyết lí tiến hoá thuộc ngành sinh vật học. Đừng nhầm với khái niệm dân số (cũng viết là population).[4]

Một quần thể với lúc chỉ sinh sản hữu tính hoặc sinh sản vô tính, hoặc với cả hai hình thức sinh sản này, nhưng những cá thể được xem là cùng quần thể, lúc thoả mãn những điều kiện chính sau (hình 2):[1], [5]

  • Gồm những cá thể cùng một loài, với chung một vốn gen, giữa chúng thường với quan hệ sinh sản.
  • Thường phân bố cùng một ko gian gọi là sinh cảnh trong hệ sinh thái.
  • Cùng với lịch sử phát triển chung, tức là đã trải qua nhiều thế hệ chung sống.
  • Tồn tại vào cùng một thời khắc đang xét tới.

Ví dụ dễ tưởng tượng hơn cả về một quần thể là một đàn voi thường tụ tập với nhau, trải qua nhiều đời cùng sống ở một nơi. Giữa chúng thường với quan hệ họ hàng, chở che bảo vệ lẫn nhau và những voi con thường được sinh ra trong đàn ( hình 1 ). Một ví dụ khác về quần thể là một đàn toàn con cá gáy trong cùng một ao đã trải qua vài thế hệ sống chung với nhau. Đàn cá này rõ ràng là ko hề vượt qua ao mà chúng đang sống để sang ao kế bên được – tức là nó cách ly với quần thể cũng là cá gáy vàng ở ao liền kề .

Những đặc trưng cơ bản của quần thể[sửa|sửa mã nguồn]

Cấu trúc nam nữ, cấu trúc sinh sản[sửa|sửa mã nguồn]

Cấu trúc nam nữ là tỉ lệ số thành viên đực / dòng của quần thể. Cấu trúc nam nữ trong vạn vật thiên nhiên và trong tổng số những thành viên mới sinh thường là 1 : 1. Tuy nhiên tỉ lệ này luôn đổi khác nhờ vào vào đặc tính của loài, tập tính sinh sản, điều kiện kèm theo môi trường tự nhiên, sức sống của những thành viên đực / dòng. Điều này cho thấy tiềm năng sinh sản của quần thể, giúp con người dữ thế chủ động kiểm soát và điều chỉnh tỉ lệ đực dòng, tương thích cho nhu yếu sản xuất và khai thác vững bền và kiên cố tài nguyên .Cấu trúc sinh sản là tỉ lệ đực / dòng trong đàn sinh sản. Tỉ lệ này nhờ vào vào tập tính sinh sản của từng loài, nhằm mục đích tăng năng lực thụ tinh cho trứng hay sức sống của thế hệ con cháu, tăng tỉ lệ sống sót, … [ 5 ]

Thành phần nhóm tuổi[sửa|sửa mã nguồn]

Đời sống của sinh vật thường gồm 3 nhóm tuổi sinh thái xanh : trước sinh sản, sinh sản, sau sinh sản. Thành phần nhóm tuổi là tỉ lệ 3 nhóm tuổi đó trong quần thể, và nhờ vào vào : tuổi thọ trung bình của loài, vùng phân bổ, điều kiện kèm theo sống, năng lực sống sót của từng nhóm tuổi. Nghiên cứu thành phần nhóm tuổi cho ta thấy được sự tăng trưởng của quần thể trong tương lai .Lúc xếp chồng hình bộc lộ những nhóm tuổi lên nhau ta được tháp tuổi ( so với quần thể người là tháp dân số ). Mang 3 dạng tháp như sau :

  • Tháp phát triển: Đáy rộng, đỉnh nhọn dần chứng tỏ số con non nhiều, số cá thể già ít, tỉ lệ sinh nhiều, tử ít.
  • Tháp ổn định: đáy rộng vừa phải, canh tháp sắp như thẳng đứng chứng tỏ tỉ lệ sinh/tử xấp xỉ nhau.
  • Tháp suy thoái: đáy hẹp, đỉnh rộng chứng tỏ tỉ lệ tử nhiều, sinh ít, nhiều cá thể già, ít con non.[5]

Sự phân bổ thành viên[sửa|sửa mã nguồn]

Sự phân bổ thành viên là sự chiếm cứ khoảng trống của những thành viên trong sinh cảnh, phụ thuộc vào vào điều kiện kèm theo môi trường tự nhiên và tập tính của loài .Mang 3 dạng phân bổ :

  • Phân bố đều lúc điều kiện môi trường đồng nhất, những cá thể với tính lãnh thổ cao. Dạng phân bố này hiếm gặp trong tự nhiên.
  • Phân bố theo nhóm lúc điều kiện môi trường ko đồng nhất, những cá thể với xu hướng tụ lại với nhau. Dạng phân bố này hay gặp trong tự nhiên.
  • Phân bố ngẫu nhiên là dạng trung gian của hai dạng trên, lúc điều kiện môi trường đồng nhất, những cá thể ko với tính lãnh thổ cao cũng ko với xu hướng tụ lại. Dạng phân bố này cũng ít gặp trong tự nhiên.[5]

Kích thước và tỷ lệ[sửa|sửa mã nguồn]

Kích thước là tổng số cá thể, khối lượng hoặc năng lượng trong quần thể thích hợp với nguồn sống, ko gian mà nó chiếm cứ. Những loài với kích thước thân thể nhỏ thường tồn tại trong quần thể với kích thước to và trái lại, những loài với kích thước thân thể to thường sống trong quần thể với kích thước nhỏ. Mối quan hệ này bị kiểm soát chủ yếu bởi nguồn nuôi dưỡng của môi trường và đặc tính thích ứng của từng loài.

Công thức tính : Nt = No + B – D + I – E. Trong đó :

  • Nt, No: Số lượng cá thể của quần thể ở thời khắc t và to
  • B: Mức sinh sản
  • D: Mức tử vong
  • I: Mức nhập cư
  • E: Mức thiên di

Trong công thức trên, mỗi số hạng với tính chất riêng, đặc trưng cho loài và phụ thuộc vào vào thiên nhiên và môi trường .Kích thước của quần thể thường với 2 mức : tối thiểu và tối đa .

  • Mức tối thiểu đặc trưng cho loài, là mức đảm bảo đủ khoảng cách cho những cá thể với khả năng duy trì và phát triển số lượng, để thực hiện những mối quan hệ nội bộ giữa những cá thể với nhau (như mối quan hệ sinh sản, tương trợ, hiệu quả nhóm…); cũng như duy trì vai trò của quần thể trong thiên nhiên. Dưới mức này, quần thể sẽ bị suy thoái và diệt vong.
  • Mức tối đa: là số lượng của quần thể với thể đạt được tương ứng với những điều kiện của môi trường. Vì vậy mức tối đa của kích thước quần thể phụ thuộc vào điều kiện sống của môi trường và những yếu tố sinh thái khác (khó khăn, bệnh tật…). Theo quy luật chung thì số lượng quần thể với thể phát triển tới mức vô hạn. Nhưng trên thực tế, ko gian và nguồn sống của môi trường với hạn và luôn bị san sẻ cho những loài khác, quần thể khác nên kích thước quần thể chỉ với thể phát triển tới một giới hạn tối đa thăng bằng với điều kiện môi trường.

Mật độ là số lượng, khối lượng hay năng lượng cá thể của quần thể trên một đơn vị diện tích hay thể tích mà quần thể sinh sống. Nó cũng chỉ ra khoảng cách trung bình giữa những cá thể trong vùng phân bố của quần thể.

Mật độ với ý nghĩa sinh vật học to, như một tín hiệu sinh vật học thông tin cho quần thể về trạng thái số lượng thưa hay mau để tự kiểm soát và điều chỉnh. Lúc số lượng thành viên tăng lên sẽ làm cho tỷ lệ quần thể tăng. Điều này kéo theo việc nguồn sống của môi trường tự nhiên giảm đi, ô nhiễm môi trường tự nhiên. Do vậy mà sức sinh sản giảm, bệnh tật tăng lên làm cho nhiều thành viên bị chết, số lượng thành viên và tỷ lệ giảm đi. Mật dộ giảm thì nguồn sống của thiên nhiên và môi trường cung ứng cho thành viên lại nhiều lên, sự ô nhiễm thiên nhiên và môi trường giảm đi, sức sống, sức sinh sản của thành viên tăng lên làm số lượng thành viên tăng. Quá trình này lặp đi lặp lại giúp quần thể duy trì số lượng tương thích với điều kiện kèm theo thiên nhiên và môi trường. Và theo đó tỷ lệ cũng chi phối hoạt động tiêu khiển sinh lý của thành viên .Cách xác lập tỷ lệ :

  • Đối với quần thể vi sinh vật: đếm số lượng khuẩn lạc trong một thể tích môi trường nuôi cấy xác định.
  • Thực vật nổi (phytoplankton), động vật nổi (zooplankton): đếm số lượng cá thể trong một thể tích nước xác định.
  • Thực vật, động vật đáy (ít di chuyển): xác định số lượng trên ô tiêu chuẩn.
  • Cá trong vực nước: đánh dấu cá thể, bắt lại, từ đó tìm ra kích thước của quần thể, suy ra mật độ. Công thức:

N
=

C
×
M

R

{displaystyle N={frac {Ctimes M}{R}}}

{displaystyle N={frac {Ctimes M}{R}}} (Petersent, 1896)

hoặc

N
=

(
M
+
1
)
×
(
C
+
1
)

R
+
1

{displaystyle N={frac {(M+1)times (C+1)}{R+1}}}

{displaystyle N={frac {(M+1)times (C+1)}{R+1}}} (Seber 1982).

Trong đó :

  • N: Số lượng cá thể của quần thể tại thời khắc đánh dấu
  • M: Số cá thể được đánh dấu của lần thu mẫu thứ nhất
  • C: Số cá thể được đánh dấu của lần thu mẫu thứ hai
  • R: Số cá thể được đánh dấu xuất hiện ở lần thu mẫu thứ hai
  • Động vật to: Quan sát trực tiếp hoặc gián tiếp: đếm tổ (chim), dấu chân (trên phố di kiếm ăn), số con bị mắc bẫy…[6]

Sức sinh sản và sự tử trận[sửa|sửa mã nguồn]

Sức sinh sản là khả năng gia tăng về mặt số lượng của quần thể. Nó phụ thuộc vào sức sinh sản của cá thể. Cụ thể:

  • Số lượng trứng hay con trong một lần sinh, khả năng chăm sóc trứng hay con của cá thể loài đó
  • Số lứa đẻ trong một năm (đời), tuổi trưởng thành sinh dục
  • Mật độ

Sự tử vong là mức giảm số lượng cá thể của quấn thể. Nó phụ thuộc vào:

  • Nam nữ: sức sống của cá thể dòng so với đực
  • Nhóm tuổi (cá hay tử vong ở giai đoạn trứng, thủy tức sự tử vong đồng đều ở những lứa tuổi)
  • Điều kiện sống[5]

Source: https://bloghong.com
Category: Là Gì