Bảo đảm khoản vay bằng tài sản của bên thứ ba: từ quy định pháp luật đến thực tiễn áp dụng

Bảo đảm khoản vay bằng tài sản của bên thứ ba : từ pháp pháp luật lý tới thực tiễn vận dụng

Lúc cấp tín dụng, thông thường tổ chức tín dụng (TCTD) sẽ nhận bảo đảm bằng tài sản của bên được cấp tín dụng. Trong một số trường hợp, TCTD lại mong muốn với những bên khác đảm bảo cho nghĩa vụ trả nợ của bên vay.

Trong thực tế hiện nay, việc một bên sử dụng tài sản của mình để bảo đảm cho khoản vay hay khoản tín dụng được cấp của một bên khác khá phổ biến. Tuy nhiên, phạm vi pháp lý về giải pháp bảo đảm này còn khá sơ lược và vẫn tiềm tàng nhiều rủi ro cho những TCTD. Bài viết tập trung phác họa những nét to của giải pháp bảo đảm này, đồng thời đưa ra một số gợi ý hoàn thiện quy định hiện hành.

Trị giá pháp lý
 

Trị giá pháp lý của giải pháp bảo đảm bằng tài sản của bên thứ ba được xác nhận một cách gián tiếp tại Điều 309 và khoản 1 Điều 317 của Bộ luật dân sự. Thực vậy, những điều luật này chỉ quy định chung là bên bảo đảm (là bên cầm cố hay bên thế chấp) với thể cầm cố hay thế chấp tài sản của mình để “bảo đảm thực hiện nghĩa vụ”, mà ko chỉ rõ nghĩa vụ đó với phải chỉ là nghĩa vụ của bên cầm cố hay bên thế chấp hay ko. Cho nên, với thể hiểu là nghĩa vụ được bảo đảm (tức là khoản vay hay khoản tín dụng được cấp) ko nhất thiết phải là nghĩa vụ của bên bảo đảm.
 

Cũng cần lưu ý, trong một phiên bản của dự thảo Bộ luật dân sự trước lúc được thông qua vào năm 2015, lúc khái niệm về cầm cố và thế chấp, đã với quy định rõ rằng nghĩa vụ được bảo đảm với thể là nghĩa vụ của bên cầm cố/thế chấp hay của một bên khác. Tiếc là tới lúc Bộ luật dân sự được thông qua, quy định này đã ko được giữ lại, khiến cho cho khái niệm về cầm cố và thế chấp mới vẫn chưa thể hiện một ý kiến rõ ràng của người làm luật về trị giá pháp lý của giải pháp bảo đảm bằng tài sản của bên thứ ba.
 

Khoản 3 Điều 4 Thông tư số 07/2019 / TT-BTP của Bộ Tư pháp ngày 25 tháng 11 năm 2019 hướng dẫn 1 số ít nội dung về ĐK thế chấp quyền sử dụng đất, tài sản gắn liền với đất ( với hiệu lực thực thi hiện hành kể từ ngày 10 tháng 01 năm 2020 ) lao lý rõ ràng hơn là hoàn toàn với thể ĐK thế chấp bất động sản “ so với những trường hợp thế chấp để bảo vệ triển khai nghĩa vụ và trách nhiệm dân sự của bên thế chấp, bảo vệ triển khai nghĩa vụ và trách nhiệm dân sự của người khác hoặc bảo vệ triển khai nghĩa vụ và trách nhiệm dân sự của cả bên thế chấp và của người khác ”. Điều đó với tức là Bộ Tư pháp là “ tác giả ” của thông tư này – đã thừa nhận giải pháp thế chấp bằng bất động sản của người thứ ba. Cách tiếp cận này thừa kế lao lý của khoản 2 Điều 4 Thông tư liên tịch số 09/2016 / TTLT-BTP-BTNMT ngày 23 tháng 6 năm năm nay của Bộ Tư pháp và Bộ Tài nguyên và Môi trường hướng dẫn việc ĐK thế chấp quyền sử dụng đất, tài sản gắn liền với đất .

Thực tiễn vận dụng 
 

Do quy định pháp luật còn chưa thực sự rõ ràng nên dẫn tới việc trong thực tế vận dụng vẫn còn một số vấn đề vướng mắc liên quan tới giải pháp bảo đảm bằng tài sản của bên thứ ba.
 

Cho tới thời khắc hiện nay, một số Tòa án vẫn tuyên hợp đồng bảo đảm (mà phổ biến hơn cả là hợp đồng thế chấp) tài sản của bên thứ ba vô hiệu với lý do là chưa được pháp luật hiện hành thừa nhận. Theo ý kiến của những Tòa án này thì chỉ với thể cầm cố, thế chấp tài sản của bên thứ ba trong quan hệ bảo lãnh – giao dịch được xác nhận rõ ràng tại khoản 3 Điều 336 của Bộ luật dân sự [1]. Tức là nếu muốn nhận tài sản bảo đảm từ bên thứ ba thì TCTD trước hết phải nhận bảo lãnh từ bên thứ ba này và sau đó, bên thứ ba này sẽ thế chấp hay cầm cố tài sản của mình để bảo đảm cho nghĩa vụ bảo lãnh.
 

Thực ra, cách tiếp cận này chưa phối hợp và hợp lý bởi đây là hai loại trả tiền giao dịch bảo vệ khác nhau. Mang thể tổng hợp sự độc lạ chính giữa việc cầm đồ, thế chấp tài sản của người thứ ba và việc cầm đồ, thế chấp để bảo vệ nghĩa vụ và trách nhiệm bảo lãnh như sau :

anh%20bai(8)

Thêm vào đó, một số Tòa án vẫn coi bảo đảm bằng tài sản của bên thứ ba là bảo lãnh. Về điểm này, với thẩm phán nhận định “pháp luật cũng chưa làm rõ trong trường hợp lúc nhà băng cho vay, bên vay nhờ bên thứ ba đưa tài sản để đảm bảo nghĩa vụ dân sự, hợp đồng giữa bên thứ ba này và nhà băng là hợp đồng gì, hợp đồng bảo lãnh hay hợp đồng thế chấp” [2]. Ngay cả từ phía một số TCTD, vẫn với cách hiểu chưa thực sự thích hợp về giải pháp bảo đảm này. Chẳng hạn, mẫu hợp đồng bảo đảm bằng tài sản của bên thứ ba của một số TCTD vẫn gọi bên vay hay bên được cấp tín dụng là “bên được bảo đảm”, tương tự như cách gọi “bên được bảo lãnh” trong quan hệ bảo lãnh. Cách gọi tên như thế với nguy cơ gia tăng rủi ro Tòa án coi giải pháp bảo đảm bằng tài sản của người thứ ba đó là bảo lãnh.
 

Thực ra, dù bảo lãnh và bảo đảm bằng tài sản của bên thứ ba đều là giải pháp bảo đảm được xác lập bởi bên khác ko phải là bên vay hay bên được cấp tín dụng nhưng đây rõ ràng là hai giải pháp bảo đảm khác nhau. Bảo lãnh là cam kết bằng uy tín của bên bảo lãnh về việc trả nợ thay và bên bảo lãnh ko đề xuất phải sử dụng tài sản của mình để bảo đảm cho nghĩa vụ bảo lãnh để bảo lãnh với hiệu lực. Tức là về nguyên tắc, quyền của bên nhận bảo lãnh sẽ được xác lập trên toàn bộ khối tài sản của bên bảo lãnh. Trong lúc đó, giải pháp bảo đảm bằng tài sản của bên thứ ba sẽ giới hạn nghĩa vụ trả nợ thay của bên bảo đảm trong phạm vi trị giá của một hay một số tài sản nhất định được sử dụng để bảo đảm.
 

Việc tồn tại song song hai loại giải pháp bảo đảm này sẽ giúp những bên với thêm sự lựa chọn mức độ ràng buộc trách nhiệm mà mình cam kết. Chẳng hạn, nếu bên bảo đảm chỉ muốn giới hạn nghĩa vụ trả nợ thay của mình ở trị giá của tài sản bảo đảm thì sẽ lựa chọn thỏa thuận thế chấp hay cầm cố tài sản này để bảo đảm trực tiếp khoản vay thay vì bảo lãnh.
 

Cần chú ý quan tâm là bảo vệ bằng tài sản của bên thứ ba được xác nhận thoáng đãng trong những nền pháp lý tiên tiến và phát triển như Anh, Pháp hay Úc .

Cơ chế bảo vệ bên bảo đảm
 

Tới thời khắc hiện tại, những tranh luận liên quan tới giải pháp bảo đảm bằng tài sản của người thứ ba nhường nhịn như chỉ tập trung vào việc TCTD nhận giải pháp bảo đảm này thì với rủi ro hợp đồng bị tuyên bố vô hiệu hay ko, mà vô tình bỏ qua một khía cạnh khác cũng ko kém phần quan yếu là làm thế nào để bảo vệ hiệu quả bên bảo đảm, nhất là lúc bên này thường ko nhận được lợi ích gì (đặc thù về mặt thương nghiệp) lúc đưa tài sản của mình vào bảo đảm cho khoản vay của một bên khác.
 

Lúc bên bảo đảm là doanh nghiệp thì rõ ràng là bên này với ít, thậm chí ko với được lợi ích nào từ việc đưa tài sản của mình để bảo đảm cho nghĩa vụ của một bên khác mà trái lại, sẽ phải đối diện với rủi ro là tài sản này với thể bị xử lý nếu bên này vi phạm nghĩa vụ hoàn trả đối với TCTD. Điểm b khoản 1 Điều 14 Luật doanh nghiệp số 68/2014/QH13 ngày 26 tháng 11 năm 2014 (Luật doanh nghiệp) quy định người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp ko được “sử dụng tài sản của doanh nghiệp để […] phục vụ lợi ích của tổ chức, tư nhân khác”. Tương tự, về nguyên tắc, nếu người đại diện theo pháp luật của tổ chức xác lập hợp đồng bảo đảm bằng tài sản của tổ chức để bảo đảm cho nghĩa vụ của một bên khác (dù là tư nhân hay tổ chức) mà ko chứng minh được lợi ích của giao dịch này đối với tổ chức thì giao dịch bảo đảm này với nguy cơ vô hiệu do vi phạm quy định này được hiểu là điều cấm của luật (Điều 123 của Bộ luật dân sự [3]). Lợi ích trong việc tổ chức mẹ bảo đảm khoản vay của tổ chức con với thể được giảng giải là nếu tổ chức con sử dụng khoản vay để đầu tư vào hoạt động sản xuất kinh doanh thì với thể tạo ra dòng tiền và lợi nhuận cho tổ chức con và với tư cách là bên góp vốn, tổ chức mẹ cũng sẽ thừa hưởng lợi. Trong trường hợp hai doanh nghiệp độc lập với nhau thì lợi ích của giao dịch bảo đảm với thể tới từ việc doanh nghiệp vay đồng ý sẽ xác lập giao dịch khác với bên bảo đảm để đổi lại việc (hay như là điều kiện để) bên bảo đảm đứng ra bảo đảm khoản vay cho mình. Một số ý kiến cho rằng, nếu giao dịch bảo đảm này được chủ sở hữu, hội đồng thành viên, hội đồng quản trị hay đại hội đồng cổ đông tổ chức chấp thuận thì sẽ tránh được nguy cơ vô hiệu này. Tuy nhiên, Luật doanh nghiệp ko quy định về ngoại lệ này cho nên nhận định này ko thực sự với hạ tầng. 
 

Tuy vậy, điều đáng nói là nhường nhịn như Luật doanh nghiệp đưa ra một quy định cấm quá rộng và cần được xem xét lại. 
 

Như một giải pháp bảo toàn vốn, pháp lý của 1 số ít nước như Anh hay Nước Singapore chỉ cấm việc tổ chức đại chúng ko được tương hỗ kinh tế tài chính ( financial assistance ) cho một bên khác tậu CP của chính tổ chức đại chúng này. Giải pháp tương hỗ kinh tế tài chính này hoàn toàn với thể là bảo lãnh hay xác lập giải pháp bảo vệ khác, cho Tặng Ngay tài sản hoặc cho vay vốn … Rất tiếc là dự thảo Luật doanh nghiệp sửa đổi mới được công bố sắp đây ko đề xuất kiến nghị bất kỳ đổi khác nào so với pháp luật này .

Ngoại trừ quy định nêu trên của Luật doanh nghiệp, pháp luật hiện hành vẫn bỏ ngỏ một số khía cạnh liên quan tới việc bảo vệ bên bảo đảm là bên thứ ba sử dụng tài sản của mình để bảo đảm khoản vay cho người khác. Thiết nghĩ, nên với những quy định giúp bảo vệ bên bảo đảm đặc thù này, chẳng hạn như xác nhận quyền của bên bảo đảm được yêu cầu bên vay thực hiện hoàn trả cho mình trong phạm vi trị giá tài sản bảo đảm đã bị TCTD xử lý hay số tiền mà bên bảo đảm đã trả cho TCTD trong trường hợp rút lại tài sản bảo đảm. Đây cũng chính là cách tiếp cận của nhiều nền pháp luật tiên tiến trên toàn cầu như Anh hay Pháp. Trong lúc chờ đợi quy định mới, bên bảo đảm nên với thỏa thuận bằng văn bản với bên vay về việc hoàn trả này trước lúc thỏa thuận bảo đảm với TCTD.
 

Thêm vào đó, ngay từ lúc xác lập hợp đồng bảo đảm, bên bảo đảm cũng cần cân nhắc rõ phạm vi nghĩa vụ được bảo đảm, nhất là lúc hợp đồng bảo đảm được xác lập để bảo đảm cho những khoản vay đã giải ngân trước thời khắc thỏa thuận bảo đảm [4] hay cho những khoản vay trong tương lai giữa bên vay và TCTD nhận bảo đảm.
 

Từ những phân tích ở trên với thể thấy, hành lang pháp lý về bảo đảm bằng tài sản của bên thứ ba vẫn tiềm tàng một số khoảng trống, hạn chế nhất định và vẫn tiềm tàng rủi ro pháp lý cả cho TCTD lẫn bên bảo đảm.  Đối với những TCTD, việc chuẩn bị hồ sơ tài sản bảo đảm và xác lập bảo đảm một cách thận trọng sẽ góp phần giúp hạn chế tại nguồn những tranh chấp với thể phát sinh.

__________________
 

[ 1 ] Theo điều luật này, “ những bên hoàn toàn với thể thỏa thuận hợp tác sử dụng giải pháp bảo vệ bằng tài sản để bảo vệ triển khai nghĩa vụ và trách nhiệm

bảo lãnh ” .

[ 2 ] Lê Thanh Phong, “ Thực tiễn xử lý tranh chấp hợp đồng tín dụng trả tiền và những tranh chấp dân sự khác trong nghành nghề nhà sản xuất nhà băng nhà nước tại TANDTC thành phường Hồ Chí Minh ”, Tham luận Hội thảo “ Thực tiễn xử lý tranh chấp tương quan tới tín dụng trả tiền nhà băng nhà nước tại Tòa án nhân dân ” do Thương Hội Nhà băng phối hợp với Tòa án Nhân dân Vô thượng tổ chức triển khai ngày 4 tháng 10 năm 2019 tại thành phường Hội An, Thành Thị trấn Đà Nẵng .

[ 3 ] Điều 123 Bộ luật dân sự : “ Giao dịch dân sự với mục tiêu, nội dung vi phạm điều cấm của luật [ … ] thì vô hiệu. Điều cấm của luật là những lao lý của luật ko được cho phép chủ thể triển khai những hành vi nhất định ” .

[4] Trong trường hợp này, TCTD cũng nên quy định rõ tài sản bảo đảm được sử dụng để bảo đảm cho khoản vay cụ thể nào phát sinh trước thời khắc xác lập hợp đồng bảo đảm để tránh nguy cơ vô hiệu do ko quy định rõ nghĩa vụ được 

bảo đảm.

TS. Bùi Đức Giang

Theo TCNH số 7/2020

Source: https://bloghong.com
Category: Tài Chính