Triết học – Wikipedia tiếng Việt

Triết học là bộ môn nghiên cứu về những vấn đề chung và cơ bản của con người, toàn cầu quan và vị trí của con người trong toàn cầu quan, những vấn đề sở hữu kết nối với chân lý, sự tồn tại, tri thức, trị giá, quy luật, ý thức, và tiếng nói. Triết học được phân biệt với những môn khoa học khác bằng cách thức mà nó khắc phục những vấn đề trên, đó là ở tính phê phán, phương pháp tiếp cận sở hữu hệ thống chung nhất và sự phụ thuộc của nó vào tính duy lý trong việc lập luận.

Trong tiếng Anh, từ " philosophy " ( triết học ) xuất phát từ tiếng Hy Lạp cổ đại φιλοσοφία ( philosophia ), sở hữu tức là " tình yêu so với sự uyên bác bỏ ". Sự sinh ra của những thuật ngữ " triết học " và " triết nhân " được gắn với nhà tư tưởng Hy Lạp Pythagoras. Một " nhà triết học " được hiểu theo nghĩa tương phản với một " kẻ ngụy biện " ( σοφιστής ). Những " kẻ ngụy biện " hay " những người nghĩ mình uyên bác bỏ " sở hữu một vị trí quan yếu trong Hy Lạp thượng cổ, được coi như những nhà giáo, thường đi khắp nơi thuyết giảng về triết lý, thẩm mỹ và nghệ thuật hùng biện và những bộ môn khác cho những người sở hữu tiền, trong lúc những " triết nhân " là " những người yêu thích sự uyên bác bỏ " và do đó ko sử dụng sự uyên bác bỏ của mình với mục tiêu chính là kiếm tiền .

Những yếu tố của triết học

Vấn đề cơ bản của triết học là vấn đề về mối quan hệ giữa tồn tại và tư duy, giữa vật chất và ý thức. Nó là vấn đề cơ bản vì việc khắc phục nó sẽ quyết định hạ tầng để khắc phục những vấn đề khác của triết học, điều đó đã được chứng minh trong lịch sử phát triển trong khoảng thời gian dài và phức tạp của triết học.

Triết học đưa ra những nghi vấn về bản thể, nhận thức, chân lý, đạo đức, nghệ thuật và thẩm mỹ. Những yếu tố cơ bản của triết học là :

  • Vấn đề về bản thể: vật chất và ý thức là gì? Mối quan hệ giữa chúng như thế nào?
  • Vấn đề về chân lý: làm thế nào để xác định được một luận cứ đi từ tiền đề tới kết luận sở hữu hiệu lực hay ko? Làm thế nào để biết được một phát biểu là đúng sai? Ta sở hữu thể trả lời những loại nghi vấn nào?
  • Vấn đề về nhận thức: quá trình nhận thức diễn ra thế nào? Chúng ta sở hữu thể nhận thức chuẩn xác toàn cầu khách quan hay ko? Thực tiễn là gì? Chúng ta nhận thức thực tế như thế nào, sở hữu nhận thức toàn bộ thực tế hay ko?
  • Vấn đề về đạo đức: thế nào là "tốt", thế nào là "xấu" (hoặc thế nào là "trị giá", thế nào là "phi trị giá")? Sự khác biệt giữa tốt và xấu? Hành động như thế nào là đúng? Những trị giá sở hữu tính chất tuyệt đối hay tương đối? Thế nào là những quy tắc tự nhiên? Hạnh phúc là gì?
  • Vấn đề về thẩm mỹ: đẹp là gì, xấu là gì? Nghệ thuật là gì?

Thời kỳ triết học Hy lạp cổ đại, năm yếu tố cơ bản trên tương ứng với năm nhánh của triết học là siêu hình học, lôgic, nhận thức luận, luân lý học, và mỹ học. Tuy nhiên đối tượng người sử dụng của triết học còn lan rộng ra tới chính trị học, vật lý học, địa chất học, sinh vật học, khí tượng học, và thiên văn học. Khởi đầu từ Socrates, những nhà triết học Hy Lạp đã tăng trưởng triết học theo hướng nghiên cứu và phân tích, tức là, phân loại vật thể thành những thành phần nhỏ hơn để nghiên cứu và khảo sát. Triết học cổ Hy Lạp thường được coi là hạ tầng của triết học phương Tây .Những nền triết học khác ko phải xoành xoạch phân loại, hoặc khảo sát và nghiên cứu theo cách của người Hy Lạp. Triết học Ấn Độ sở hữu nhiều điểm tương tự như như triết học phương Tây. Trước thế kỷ thứ 19, trong ngôn từ của những nước như Nhật Bản, Nước Hàn hoặc Trung Quốc, ko sở hữu từ " triết học " mặc dầu nền triết học của những nước này đã tăng trưởng từ lâu rồi. Đặc thù là những nhà triết học Nước Trung Hoa sử dụng những phạm trù trọn vẹn khác người Hy Lạp. Những khái niệm ko dựa trên những đặc thù chung mà thường sở hữu tính ẩn dụ và để chỉ một vài đối tượng người sử dụng cùng một lúc. [ 1 ]. Biên giới giữa những phạm trù ko rõ ràng như trong triết học phương Tây .

Những triết lí triết học

Chủ nghĩa duy vật

Chủ nghĩa duy vật là một hình thức của chủ nghĩa duy vật lý (physicalism) với quan niệm rằng thứ duy nhất sở hữu thể được thực sự coi là tồn tại là vật chất; rằng, về cơ bản, mọi sự vật đều sở hữu cấu tạo từ vật chất và mọi hiện tượng đều là kết quả của những tương tác vật chất. Khoa học sử dụng một giả thuyết, thỉnh thoảng được gọi là thuyết tự nhiên phương pháp luận, rằng mọi sự kiện quan sát được trong thiên nhiên được giảng giải chỉ bằng những nguyên nhân tự nhiên mà ko cần giả thiết về sự tồn tại hoặc không-tồn tại của loại siêu tự nhiên. Với vai trò một triết lí, chủ nghĩa duy vật thuộc về lớp bản thể học nhất nguyên. Tương tự, nó khác với những triết lí bản thể học dựa trên thuyết nhị nguyên hay thuyết đa nguyên. Xét những giảng giải đặc trưng cho thực tế hiện tượng, chủ nghĩa duy vật đứng ở vị trí đối lập hoàn toàn với chủ nghĩa duy tâm.

Triết học Marx-Lenin

150px Karl MarxTriết học Marx – Lenin là một trong ba phòng ban cấu thành của Chủ nghĩa Marx – Lenin ; tiên phong là Triết học Marx, do Marx và Engels sáng lập ra, được Lenin và những nhà Marxist khác tăng trưởng thêm. Triết học Marx sinh ra vào những năm 40 thế kỉ 19 và được tăng trưởng gắn chặt với những thành tựu khoa học và tình hình xã hội phương Tây thế kỷ 19. Triết học Marx là triết học duy vật. Nhưng Marx và Engels ko ngừng lại ở chủ nghĩa duy vật của thế kỉ 18 mang đặc thù máy móc, siêu hình và duy tâm lúc xem xét những hiện tượng kỳ lạ xã hội. Những ông đã khắc phục những đặc thù đó bằng cách tiếp thu một cách sở hữu phê phán những thành tựu của triết học thượng cổ Đức, nhất là phép biện chứng trong mạng lưới hệ thống triết học của Hegel. Tuy nhiên, phép biện chứng của Hegel là phép biện chứng duy tâm, thế cho nên, Marx và Engels đã tái tạo nó, đặt nó trên lập trường duy vật. Chính trong trật tự tái tạo phép biện chứng duy tâm của Hegel và tăng trưởng liên tục chủ nghĩa duy vật cũ, trên hạ tầng khái quát hoá những thành tựu của khoa học tự nhiên và thực tiễn xã hội phương Tây cho tới giữa thế kỉ 19, Marx và Engels đã tạo ra triết học của mình. Triết học đó sau này đã được Lenin tăng trưởng thêm và trở thành Triết học Marx – Lenin. Triết học Marx – Lenin là triết học duy vật biện chứng triệt để. Một số người phê phán chủ nghĩa Marx cho rằng chủ nghĩa duy vật biện chứng ko hề lý giải được hay lý giải đúng sự hoạt động của quốc tế, chủ nghĩa duy vật lịch sử dân tộc ko lý giải đúng mọi hiện tượng kỳ lạ lịch sử dân tộc. Lenin kỳ vọng khắc phục được những đặc thù của chủ nghĩa duy vật trước Marx. Trong Triết học Marx – Lenin, những ý kiến duy vật về tự nhiên và về xã hội, những nguyên tắc của chủ nghĩa duy vật và phép biện chứng gắn bó rất là ngặt nghèo với nhau thành một mạng lưới hệ thống lý luận thống nhất. Nội dung cơ bản của lý luận đó gồm :

  • Thứ nhất, đó là những nguyên lý của chủ nghĩa duy vật đã được giảng giải một cách biện chứng. Theo những nguyên lý này, "Trong toàn cầu ko sở hữu gì khác ngoài vật chất đang vận động, và vật chất đang vận động ko thể vận động như thế nào khác ngoài vận động trong ko gian và thời kì". Còn ý thức chỉ là sản phẩm của bộ óc con người và là sự phản ánh tự giác, tích cực những sự vật, hiện tượng và quá trình hiện thực của toàn cầu vật chất, là hình ảnh chủ quan của toàn cầu khách quan. Tương tự trong quan hệ giữa vật chất và ý thức, vật chất là loại thứ nhất, loại quyết định và tồn tại độc lập với ý thức, còn ý thức là loại thứ hai, loại sở hữu sau. Tuy nhiên khác với chủ nghĩa duy vật trước Marx, Triết học Marx – Lenin, một mặt khẳng định sự phụ thuộc vào vật chất, coi ý thức là sự phản ánh toàn cầu vật chất, mặt khác lại thừa nhận tác dụng tích cực trở lại của ý thức đối với vật chất. Thông qua hoạt động của con người, ý thức sở hữu thể đẩy nhanh hoặc kìm hãm sự phát triển của toàn cầu vật chất đó.
  • Thứ hai, những nguyên lý của phép biện chứng trong hệ thống triết học Hegel đã được cải tạo và xây dựng lại trên lập trường duy vật. Theo những nguyên lý đó:
  1. Theo khái niệm của Lenin, vật chất là một phạm trù triết học sử dụng để chỉ thực tế khách quan được đem lại cho con người trong cảm giác, được cảm giác của con người chép lại, chụp lại, phản ánh và nó tồn tại ko lệ thuộc vào cảm giác. Mỗi kết cấu vật chất sở hữu muôn vàn mối liên hệ qua lại với những sự vật, hiện tượng, quá trình khác của hiện thực.
  2. Tất cả những sự vật cũng như sự phản ánh của chúng trong óc con người đều ở trong trạng thái biến đổi phát triển ko ngừng. Nguồn gốc của sự phát triển đó là sự đấu tranh giữa những mặt đối lập ở ngay trong lòng sự vật. Phương thức của sự phát triển đó là sự chuyển hoá những biến đổi về lượng thành những biến đổi về chất và trái lại. Còn chiều hướng của sự phát triển này là sự vận động tiến lên theo đường xoáy trôn ốc chứ ko phải theo đường thẳng. Nội dung của hai nguyên lý trên đây được thể hiện trong 3 quy luật cơ bản của phép biện chứng duy vật (quy luật thống nhất và đấu tranh của những mặt đối lập; quy luật về sự chuyển hoá những biến đổi về lượng thành những biến đổi về chất và trái lại; quy luật phủ định loại phủ định) và trong hàng loạt quy luật về mối quan hệ qua lại biện chứng giữa loại chung và loại riêng, nguyên nhân và kết quả, tất nhiên và ngẫu nhiên, nội dung và hình thức, thực chất và hiện tượng, khả năng và hiện thực, v.v…
  3. Triết học Marx – Lenin còn bao gồm lý luận nhận thức và chủ nghĩa duy vật lịch sử. Nhận thức là sự phản ánh giới tự nhiên bởi con người, nhưng đó ko phải là sự phản ánh thuần tuý, trực tiếp, hoàn toàn, mà là một quá trình nhờ đó tư duy mãi mãi và ko ngừng tiến tới sắp khách thể. Sự tiến tới sắp đó diễn ra theo con đường mà Lenin đã tổng kết: "Từ trực quan sinh động tới tư duy trừu tượng và từ tư duy trừu tượng tới thực tiễn – đó là con đường biện chứng của sự nhận thức chân lý, của sự nhận thức thực tế khách quan". Hạ tầng, động lực và mục đích của toàn bộ quá trình này là thực tiễn. Thực tiễn cũng đồng thời là tiêu chuẩn của chân lý. Triết học Marx – Lenin ko chỉ ngừng lại ở những ý kiến duy vật biện chứng về tự nhiên mà còn mở rộng những ý kiến đó vào việc nhận thức xã hội và nhờ đó toàn cầu quan duy vật biện chứng trở thành toàn diện và triệt để. Vận dụng và mở rộng ý kiến duy vật biện chứng vào nghiên cứu xã hội, Marx đã đưa ra được quan niệm duy vật về lịch sử, chỉ ra con đường nghiên cứu những quy luật của sự phát triển xã hội, sự phát triển đó, cũng như sự phát triển của tự nhiên, ko phải do ý muốn chủ quan mà do những quy luật khách quan quyết định. Sự ra đời của Triết học Marx – Lenin đã đặt hạ tầng cho việc nghiên cứu lịch sử và đời sống xã hội thực sự sở hữu tính chất khoa học.
  4. Theo Marx: "Phương thức sản xuất đời sống vật chất quyết định quá trình sinh hoạt xã hội, chính trị và ý thức nói chung. Ko phải ý thức của con người quyết định sự tồn tại của họ; trái lại chính sự tồn tại xã hội của họ quyết định ý thức của họ."[2]. Tồn tại xã hội của con người trước hết là phương thức sản xuất của nả vật chất xã hội. Đó là nhân tố, xét tới cùng, quyết định toàn bộ đời sống của xã hội, quyết định sự phát triển của xã hội. Ý thức xã hội ko sở hữu gì khác hơn là sự phản ánh tồn tại xã hội. Trong lúc khẳng định nguyên lý tồn tại xã hội quyết định ý thức xã hội, Triết học Marx – Lenin cũng thừa nhận tính độc lập tương đối trong sự phát triển của ý thức xã hội và vai trò tích cực của tư tưởng, lý luận tiên tiến trong sự phát triển của xã hội.

Với những ý kiến triết học nêu trên, lúc khảo sát và nghiên cứu kinh tế tài chính chính trị Marx nhận thấy trong trật tự sản xuất xã hội, con người sở hữu những quan hệ nhất định, thế tất, ko tuỳ thuộc vào ý muốn của họ – tức là những quan hệ sản xuất, những quan hệ này tương thích với một trình độ tăng trưởng nhất định của những lực lượng sản xuất vật chất của họ. Toàn bộ những quan hệ sản xuất đó hợp thành cơ cấu tổ chức kinh tế tài chính của xã hội, tức là hạ tầng hiện thực, trên đó thiết kế xây dựng lên những hình thái ý thức xã hội làm nền tảng cho cấu trúc thượng tằng pháp lý và chính trị. Tới một tiến trình tăng trưởng nhất định, những lực lượng sản xuất vật chất của xã hội sẽ xích míc với những quan hệ chiếm hữu, mà trong đó từ trước tới nay những lực lượng sản xuất vẫn tăng trưởng. Từ chỗ là những hình thức tăng trưởng của những lực lượng sản xuất, những quan hệ đó đã trở thành những xiềng xích của lực lượng sản xuất. Tranh chấp này được xử lý lúc sở hữu một quan hệ sản xuất mới, văn minh, tương thích với lực lượng sản xuất đã vững mạnh. Quan hệ sản xuất biến hóa thì những mối quan hệ xã hội thích ứng với những quan hệ sản xuất đó cùng với những tư tưởng phát sinh ra từ những quan hệ xã hội đó cũng đổi khác kéo theo sự đổi khác mạng lưới hệ thống pháp lý và chính trị .Marx – Lenin cũng chỉ rõ vai trò của quần chúng nhân dân trong sự tăng trưởng của lịch sử dân tộc. Quan niệm đó đã dẫn tới chỗ khẳng định kiên cố vai trò lịch sử dân tộc quốc tế của giai cấp người lao động văn minh trong cuộc đấu tranh phóng thích loài người, trong việc kiến thiết xây dựng xã hội mới – xã hội cùng sản chủ nghĩa. Marx – Lenin khảo sát và nghiên cứu xã hội với tính cách là một thể thống nhất, tuyệt vời và vạch ra những quy luật chung và những động lực của sự tăng trưởng xã hội, chỉ ra vị trí và vai trò của mỗi mặt đời sống xã hội trong mạng lưới hệ thống xã hội nói chung, vạch ra những nét cơ bản của những quá trình tăng trưởng xã hội loài người, từ đó chứng tỏ sự tiến hóa của xã hội loài người tới chủ nghĩa cùng sản là thế tất .

Chủ nghĩa duy tâm

Chủ nghĩa duy tâm là trường phái triết học khẳng định rằng mọi thứ đều tồn tại bên trong tiềm thức và thuộc về tiềm thức. Là một cách tiếp cập tới hiểu biết về sự tồn tại, chủ nghĩa duy tâm thường được đặt đối lập với chủ nghĩa duy vật, cả hai đều thuộc lớp bản thể học nhất nguyên chứ ko phải nhị nguyên hay đa nguyên.

Chủ nghĩa duy tâm sở hữu hai thiên hướng:

  • Chủ nghĩa duy tâm chủ quan phủ nhận sự tồn tại của toàn cầu khách quan và coi nó là một loại gì đó hoàn toàn do tính tích cực của chủ thể quy định.
  • Chủ nghĩa duy tâm khách quan thừa nhận ý thức và ý thức là tính chất thứ nhất (sở hữu trước), vật chất là tính chất thứ hai (sở hữu sau), và coi hạ tầng tồn tại ko phải là tiềm thức con người theo như quan niệm của Chủ nghĩa duy tâm chủ quan mà là một tiềm thức nào đó ở bên ngoài toàn cầu như "ý thức tuyệt đối", "lý tính toàn cầu", v.v…

Cách tiếp cận tới chủ nghĩa duy tâm của những triết nhân phương Tây khác với cách tiếp cận của những nhà tư tưởng phương Đông. Trong nhiều tư tưởng phương Tây, (tuy ko sở hữu trong tư tưởng của một số triết nhân to của phương Tây như Plato và Hegel) ý niệm sở hữu quan hệ với tri thức trực tiếp của những hình ảnh hoặc quan niệm trí óc chủ quan. Lúc đó nó thường được đặt cạnh chủ nghĩa hiện thực mà trong đó sự thực được xem là sở hữu sự tồn tại tuyệt đối trước tri thức của ta và độc lập với tri thức của ta. Những nhà duy tâm nhận thức luận sở hữu thể khẳng định rằng những thứ duy nhất mà sở hữu thể được "biết chắc" một cách trực tiếp là những ý niệm. Trong tư tưởng phương Đông, như được phản ánh trong chủ nghĩa duy tâm Ấn Độ giáo, khái niệm chủ nghĩa duy tâm sử dụng ý nghĩa ý thức, về cốt yếu là ý thức sống động của một Thượng đế sở hữu mặt ở mọi nơi, làm nền tảng cho mọi hiện tượng. Một kiểu chủ nghĩa duy tâm châu Á là chủ nghĩa duy tâm Phật giáo.

Chủ nghĩa hiện thực

Chủ nghĩa hiện thực đôi lúc sử dụng để chỉ ý kiến trái ngược với chủ nghĩa lý tưởng của thế kỷ 18, cho rằng một số ít sự vật thực sự sống sót bên ngoài đầu óc con người. Tuy nhiên, theo nghĩa thượng cổ, chủ nghĩa hiện thực là triết lí cho rằng những khái niệm trừu trượng gắn với những danh từ chung toàn toàn cầu như " con người " thực sự sống sót .

Chủ nghĩa duy danh

Trái ngược với chủ nghĩa hiện thực, chủ nghĩa duy danh cho rằng những danh từ trừu tượng hoặc toàn toàn cầu chỉ là từ ngữ, chúng biểu lộ cho những trạng thái của trí tuệ như ý tưởng thông minh, niềm tin hoặc dự trù … William xứ Ockham nổi tiếng là người bảo vệ cho chủ nghĩa duy danh, còn được gọi là " khái niệm luận " .

Chủ nghĩa duy lý

150px Frans Hals Portret van Ren%C3%A9 Descartes René DescartesChủ nghĩa duy lý nhấn mạnh vấn đề vai trò của lý trí con người. Chủ nghĩa duy lý cực đoan tìm mọi cách để gán toàn bộ kỹ năng và tri thức con người lên nền tảng độc nhất vô nhị là lý trí. Kiểu lý luận vượt trội của chủ nghĩa duy lý khởi đầu bằng những tiên đề ko hề chối cãi rành rọt được, để từ đó, bằng những bước logic, suy diễn ra mọi đối tượng người tiêu sử dụng kỹ năng và tri thức hoàn toàn sở hữu thể sở hữu .Parmenides ( sinh năm 510 TCN ) được cho là nhà triết học duy lý tiên phong, người đã tranh luận về việc tâm lý thực sự sở hữu xảy ra là ko hề hồ nghi, mà việc tâm lý phải sở hữu đối tượng người tiêu sử dụng tâm lý, do đó, một sự vật phải thật sự sống sót. Parmenides suy diễn rằng những gì thật sự sống sót phải sở hữu những đặc thù nhất định tỉ dụ như, nó ko hề mở màn sống sót hoặc chấm hết sống sót, nó là một chỉnh thể toàn vẹn, nó giữ nguyên thực chất vĩnh viễn ( đúng hơn là sống sót trọn vẹn bên ngoài thời hạn ). Zeno ( sinh năm 489 TCN ) là học trò của Parmenides, đã tranh luận rằng sự hoạt động là bất khả thi, và tiềm tàng sự xích míc .Plato ( 427 – 347 ) cũng bị tác động tác động bởi Parmenides, nhưng ông đã tích hợp chủ nghĩa duy lý với một dạng của chủ nghĩa hiện thực. Triết nhân này đã đựng công xem xét sự sống sót và thực chất của sự vật. Ông Kết luận đặc tính của những thực chất sự vật là chúng mang tính chung trên toàn toàn cầu. Thực chất của một con người, của một hình tam giác, của một loại cây hoàn toàn sở hữu thể vận dụng cho toàn bộ con người, toàn bộ hình tam giác và toàn bộ những loại cây. Plato tranh luận rằng những thực chất này là những hình thái ko nhờ vào vào trí tuệ, rằng con người hoàn toàn sở hữu thể biết tới chúng bằng lý trí và bằng cách làm ngơ trước những thứ làm phân tâm do giác quan gây ra .Chủ nghĩa duy lý tân tiến mở màn với René Descartes ( 1596 – 1690 ). Nghiền ngẫm về thực chất của thưởng thức tri giác, cũng như những mày mò khoa học trong sinh lý học và quang đãng học, Descartes ( và cả John Locke ) đã đi tới ý kiến rằng tất cả chúng ta trực tiếp ý thức được ý nghĩ, chứ ko phải sự vật. Ý kiến này làm phát sinh ba yếu tố .

  1. Với phải những ý nghĩ là bản sao thực thụ của những sự vật, sự việc mà chúng đại diện? Cảm giác ko phải là sự tương tác trực tiếp giữa những vật thể và ý thức của ta, mà nó là quá trình sinh lý bao hàm sự đại diện (tỉ dụ như, một hình ảnh trên võng mạc). Locke nghĩ rằng một "tính chất phụ", như cảm giác thấy màu xanh lục, ko thể nào giống sự sắp xếp những phân tử vật chất sinh ra cảm giác đó, dù là ông cũng nghĩ "những tính chất chính" như hình dạng, kích thước, con số, thực sự sở hữu trong những sự vật.
  2. Ta vẫn chưa rõ làm thế nào những vật thể tự nhiên như bàn, ghế hoặc ngay cả những quá trình sinh lý trong não bộ sở hữu thể sản sinh ra những thứ thuộc về ý thức như ý nghĩ. Điều này là một trong những vướng mắc của một vấn đề triết học nổi tiếng, vấn đề tinh thần-cơ thể.
  3. Nếu tất cả những gì chúng ta ý thức được chỉ là ý nghĩ, vậy làm sao ta sở hữu thể biết được sở hữu thứ gì khác tồn tại ngoài ý nghĩ ra?

Descartes nỗ lực xử lý yếu tố ở đầu cuối bằng lý luận. Ông đã khởi đầu bằng một nguyên tắc mà ông nghĩ là ko hề hoạnh hoẹ hiệu suất cao được : Tôi " biết tâm lý ", do đó tôi " sống sót ". Từ nguyên tắc này, Descartes thực thi thiết kế xây dựng một mạng lưới hệ thống tuyệt vời về kỹ năng và tri thức ( trong đó ông chứng tỏ sự sống sót của Thượng đế, bằng một dạng bản thể luận ). Ý kiến của ông đã lôi cuốn được những triết nhân như Baruch Spinoza, Gottfried Leibniz và Christian Wolff .

Chủ nghĩa kinh nghiệm tay nghề

Nói chung, chủ nghĩa duy lý thường đối lập với chủ nghĩa kinh nghiệm, một triết lí dựa trên hạ tầng tri thức về năm giác quan của con người chúng ta. John Locke, một triết nhân theo chủ nghĩa kinh nghiệm trước hết của Anh quốc, đưa ra ý kiến chủ nghĩa kinh nghiệm cổ điển trong tác phẩm An Essay Concerning Human Understanding vào năm 1689, phát triển một dạng tự nhiên chủ nghĩa và kinh nghiệm chủ nghĩa trên hạ tầng những nguyên tắc sắp như khoa học.

Trong suốt kỷ nguyên này, những thông minh độc đáo tôn giáo đóng vai trò hỗn hợp trong những nỗ lực của triết học thế tục. Bài phản bác bỏ nổi tiếng của giám mục Berkeley bài xích Isaac Newton theo cách của chủ nghĩa lý tưởng là một tỉ dụ về một triết nhân trong trào lưu Khai sáng, ( một trật tự tiến độ trong lịch sử vẻ vang ). Họ đúc rút khá nhiều từ những ý tưởng thông minh tôn giáo. Những triết nhân tôn giáo sở hữu sức tác động tác động khác gồm sở hữu Blaise Pascal, Joseph Butler và Jonathan Edwards. Những triết nhân to khác như Jean-Jacques Rousseau và Edmund Burke, đã chọn con đường khá khác. Việc nhiều triết nhân thời bấy giờ chỉ tập trung chuyên sâu chăm sóc những yếu tố được số lượng giới hạn đã dự đoán cho sự phân loại ra và chuyên môn hoá nhiều nghành triết học trong thế kỷ 20 .

Chủ nghĩa thiếu tín nhiệm

Chủ nghĩa hoài nghi là một ý kiến triết học nghi vấn khả năng đạt được "bất kì" một loại tri thức nào. Nó được phổ biến bởi Pyrrho, người tin rằng tất cả mọi thứ đều sở hữu thể bị nghi ngờ ngoại trừ "vẻ ngoại hình". Sextus Empirius (thế kỉ 1) miêu tả chủ nghĩa hoài nghi như là một "khả năng đưa ra một phản đề, trong bất kì cách thức nào, về vẻ ngoài và những giám định, và do đó… để tới một trạng thái ko còn giám định thứ gì nữa và sau đó là sự bình an của ý thức"[3]. Chủ nghĩa hoài nghi hiểu theo cách tương tự ko chỉ đơn thuần là việc sử dụng sự hoài nghi, mà là việc sử dụng tính hoài nghi cho một mục đích đặc trưng: một sự bình an của tâm hồn, hay là ataraxia. Chủ nghĩa hoài nghi là một thách thức cho chủ nghĩa giáo điều, hay là cho những người nghĩ rằng họ đã tìm ra sự thực[4].

Sextus quan tâm rằng độ an toàn và đáng tin cậy của sự cảm nhận hoàn toàn sở hữu thể bị nghi vấn, chính do đó là một đặc tính riêng của người cảm nhận. Vẻ vẻ bên ngoài của những vật riêng rẽ hoàn toàn sở hữu thể biến hóa phụ thuộc vào vào việc nó sở hữu Open cùng với một nhóm hay ko : ví dụ, vỏ bào của sừng dê sở hữu vẻ như như là màu trắng lúc được cạo và tách ra riêng, thế nhưng sừng lúc còn nguyên vẹn là màu đen. Một thanh bút chì, lúc nhìn theo chiều dài, giống như là một que dài ; nhưng lúc được nhìn từ đầu mũi, nó chỉ giống như một hình tròn trụ .

Chủ nghĩa hoài nghi được hồi sinh trong giai đoạn hiện đại bởi Michel de Montaigne và Blaise Pascal. Tuy nhiên người tiêu biểu nhất và ủng hộ mạnh mẽ chủ nghĩa này nhất là David Hume. Hume lý luận rằng chỉ sở hữu hai loại lý luận, là sở hữu khả năng xảy ra và sở hữu luận chứng (probable/demonstrative) (xem Mẫu nĩa của Hume). Cả hai dạng lý luận này đều ko thể đưa chúng ta tới niềm tin về sự tồn tại liên tục của một toàn cầu bên ngoài. Lý luận sở hữu luận chứng ko thể nào làm điều này, bởi vì chỉ sở hữu luận chứng thôi ko đủ để thiết lập sự đồng nhất của tự nhiên (chẳng hạn như là nắm bắt được bởi những quy luật và định luật khoa học). Lý luận suông ko thể thiết lập được rằng tương lai sẽ giống như quá khứ. Chúng ta sở hữu một số niềm tin nhất định về toàn cầu (ví dụ như là Mặt Trời sẽ mọc ngày mai), nhưng những niềm tin này là sản phẩm của thói quen và truyền thống, và ko phụ thuộc vào lý luận. Thế nhưng lý luận về khả năng xảy ra, mà mục đích là đưa chúng ta đi từ những điều quan sát được tới những điều ko quan sát được, cũng ko thể làm được điều này, bởi vì nó cũng phụ thuộc vào tính đồng nhất của tự nhiên, và ko thể nào chứng minh mà ko thể đi vào lý luận vòng quanh bằng cách viện dẫn sự đồng nhất. Hume kết luận rằng ko sở hữu lời trả lời cho những lý luận hoài nghi ngoại trừ việc mặc kệ nó[5].

Nhiều triết nhân đã nghi vấn những lập luận thiếu tín nhiệm tương tự. Nghi vấn liệu là tất cả chúng ta hoàn toàn sở hữu thể đạt được kỹ năng và tri thức, tức là " kỹ năng và tri thức của quốc tế bên ngoài ", là dựa trên dựa trên một tiêu chuẩn cao thế nào mà tất cả chúng ta muốn nhìn nhận. Nếu tất cả chúng ta đặt ra một tiêu chuẩn cao, thì chỉ những điều ko còn hoài nghi gì được và những điều ko sai trái đáng tiếc mới đưa lại kỹ năng và tri thức. Nếu tất cả chúng ta đặt tiêu chuẩn quá thấp, thì tất cả chúng ta gật đầu những điều rồ dại và những ảo tưởng trở thành những " tri thức và kỹ năng " của tất cả chúng ta. Tuy nhiên, ngay cả lúc những yếu tố này đã được xử lý, trong mọi trường hợp, tất cả chúng ta phải hợp thức hóa những tiêu chuẩn cho việc hợp thức hóa, dẫn tới việc thoái lui vô hạn ( được biết tới như thể " chủ nghĩa thiếu tín nhiệm thoái lui " ) [ 6 ] .

Chủ nghĩa lý tưởng

150px Immanuel Kant %28painted portrait%29 Immanuel Kant

"Chủ nghĩa lý tưởng" là một triết lí cho rằng hiện thực là hoàn toàn giới hạn bởi đầu óc của chúng ta. Mặc dù nó phụ thuộc vào ý kiến của René Descartes rằng những gì sở hữu trong đầu chúng ta được biết trước những điều được biết thông qua những giác quan, chủ nghĩa lý tưởng khởi đầu chính thức bởi George Berkeley. Berkeley lý luận[7] rằng ko sở hữu những khác biệt về thực chất giữa những trạng thái ý thức, như là cảm thấy đớn đau, và những gợi ý từ những giác quan. Ko sở hữu một thứ gì sở hữu thể phân biệt được, ví dụ, giữa độ nóng của một đống lửa, và nỗi đau nó tạo ra cho chúng ta. "Trạng thái" chúng ta cảm nhận chứa trong đó tính chất "được cảm nhận" của nó (esse của nó là percipi), và ý kiến "phổ biến một cách lạ thường trong loài người" rằng nhà cửa, sông núi và sông suối tồn tại độc lập trước lúc bất kì người nào cảm đó cảm nhận chúng, là sai.

Những dạng của chủ nghĩa lý tưởng khá phổ biến trong triết học từ thế kỉ 18 tới những năm đầu của thế kỉ 20. Chủ nghĩa lý tưởng siêu việt (Transcendental Idealism), được ủng hộ bởi Immanuel Kant, cho rằng sở hữu những giới hạn về những điều sở hữu thể hiểu được nếu như nó ko được đem ra giám định trong những điều kiện khách quan. Kant viết cuốn Critique of Pure Reason (Chỉ trích về lý luận thuần túy) (1781/1787) trong một phấn đấu hòa giải những cách tiếp cận trái ngược nhau của rationalismempiricism và thiết lập một nền tảng mới để nghiên cứu siêu hình học. Mục đích của Kant với tác phẩm này là nhìn vào những gì chúng ta biết và sau đó xem xét những điều gì phải đúng theo cách mà chúng ta biết. Một ý tưởng chính là sở hữu những đặc tính cơ bản của hiện thực thoát khỏi những tri thức trực tiếp của chúng ta bởi vì những giới hạn tự nhiên của khả năng con người[8]. Phương pháp của Kant là theo mô phỏng của Euclid, mặc dù cuối cùng thì ông thừa nhận rằng lý luận thuần túy và ko đủ để khám phá tất cả sự thực. Những tác phẩm của Kant được tiếp nối trong những tác phẩm của Johann Gottlieb Fichte, Friedrich Schelling và Arthur Schopenhauer.

Triết lý của Kant, được biết tới như là chủ nghĩa lý tưởng siêu việt, sau này được làm cho trừu tượng và tổng quát hóa hơn, trong một phong trào được biết tới như là lý tưởng Đức, một dạng của lý tưởng tuyệt đối. Chủ nghĩa lý tưởng Đức đã trở nên phổ biến với sự xuất bản tác phẩm của G. W. F. Hegel vào năm 1807 mang tựa đề Phenomenology of Spirit (Hiện tượng Ý thức). Trong tác phẩm này, Hegel khẳng định rằng mục đích của triết học là chỉ ra những tranh chấp hiển nhiên trong kinh nghiệm sống của loài người (xảy ra, chẳng hạn như, từ việc nhận thức được rằng mỗi bản thân là vừa là tư nhân chủ động vừa là một người chứng kiến thụ động những gì sở hữu trong toàn cầu) và phải làm xóa bỏ đi những tranh chấp đó bằng cách làm cho chúng tương thích lẫn nhau. Quá trình này được gọi là "Hegelian dialectic". Những triết nhân theo truyền thống của Hegel bao gồm Ludwig Andreas Feuerbach, Karl Marx, Friedrich Engels và thỉnh thoảng những người Anh theo chủ nghĩa lý tưởng.

Hầu hết triết lý của thế kỉ 20, bao gồm cả chủ nghĩa hiện tượng lục địa (Continental phenomenology) và trường phái triết học phân tích của Anh-Mỹ, sở hữu liên quan tới việc phủ nhận chủ nghĩa lý tưởng, và những giả thuyết của Descartes ẩn dưới đó.

Chủ nghĩa thực dụng chủ nghĩa

Vào cuối thế kỷ 19, hai triết nhân Mỹ, Charles Peirce và William James, đã đồng sáng lập ra triết lí "chủ nghĩa thực dụng chủ nghĩa" (pragmatism). Về sau triết lí này được John Dewey trở thành thuyết phương tiện (instrumentalism). Những người theo chủ nghĩa thực dụng chủ nghĩa cho rằng chân lý của đức tin ko nằm trong sự tương hợp của họ với thực tế mà nằm ở sự hữu ích và hiệu quả. Bởi lẽ, sự hữu ích của bất kỳ đức tin nào, trong bất kỳ thời khắc nào, sở hữu thể phụ thuộc vào hoàn cảnh. Peirce và James đã khái niệm hóa chân lý cuối cùng là loại chỉ được thiết lập trong tương lai, tức loại được đúc kết bởi tất cả những ý kiến. Những nhà phê bình kết tội chủ nghĩa thực dụng chủ nghĩa là sự sai trái của tư duy, vì cách nghĩ này đã quá tin vào loại gì đó chứng tỏ được là sở hữu ích và sự hữu ích này là nền tảng cho chân lý của nó. Những nhà tư tưởng trong tôn giáo chủ nghĩa thực dụng chủ nghĩa gồm sở hữu John Dewey, George Santayana và C. I. Lewis. Sắp đây, chủ nghĩa thực dụng chủ nghĩa đã dung nạp thêm những chiều kích mới của Richard Rorty và Hilary Putnam.

Hiện tượng học và thuyên thích học

Dự kiến chỉnh đốn lại ý kiến của ông về nền tảng của toán học, và chịu tác động của triết nhân và nhà tâm lý học Franz Bretano, người ông đã từng học tại Viên, Edmund Husserl khởi đầu đặt nền tảng cho việc tìm hiểu những gì ko chỉ là bên dưới những nhận định về toán học mà còn là bên dưới của hệ thống nhận thức nói chung[9]. Trong phần đầu của tác phẩm hai tập của ông, cuốn Logical Investigations (Nghiên cứu về lý luận) (1901), ông đã tiến công vào những luận điểm tâm lý mà ông bị cáo buộc bởi Frege. Trong phần thứ hai, ông khởi đầu phát triển một kĩ thuật về mô tả hiện tượng học, với mục đích chứng minh rằng những giám định khách quan thật sự là dựa trên kinh nghiệm nhận thức—tuy ko dựa trên kinh nghiệm ban sơ của mỗi tư nhân, nhưng dựa vào những thực chất quan yếu đối với bất kì kinh nghiệm cùng loại đang được xét tới[9]. Ví dụ như ông tìm cách chứng minh rằng tất cả những hành động sở hữu ý thức đều sở hữu tính chất mang mục đích; tức là chúng mang, hay được hướng về, một nội dung sở hữu mục đích. Ông cũng phấn đấu đưa ra những thực chất quan yếu của bất cứ một hành động khái niệm nào. Ông phát triển phương pháp này thêm trong cuốn Ideas (Những ý tưởng) như là hiện tượng học siêu việt, đề nghị rằng chúng ta nên dựa những kinh nghiệm thực tế, và do đó tất cả những ngành của tri thức loài người, trong một cấu trúc nhận thức của một tư nhân (ego) lý tưởng, siêu việt. Sau đó, ông phấn đấu sắp xếp ý kiến siêu việt của ông và thừa nhận là toàn cầu liên quan lẫn nhau mà trong đó những đối tượng tư nhân tương tác với nhau. Husserl chỉ xuất bản vài cuốn sách trong thế cuộc mình, xem hiện tượng học như là những từ ngữ trừu tượng, nhưng để lại nhiều phân tích cụ thể chưa được xuất bản.

Những tác phẩm của Husserl đã sở hữu tác động ngay ngay tức thì ở Đức, với sự hình thành những trường phái về hiện tượng học ở München và Göttingen. Hiện tượng học sau này đã nổi tiếng toàn cầu nhờ vào công của những triết nhân như là Martin Heidegger, trước đây là trợ lý nghiên cứu của Husserl, Maurice Merleau-Ponty và Jean-Paul Sartre. Heidegger đã phát triển việc nghiên cứu hiện tượng học để minh họa một hermeneutic. Hermeneutic là một phương pháp diễn đạt sách vở bằng cách lấy ra ý nghĩa của cuốn sách trong hoàn cảnh nó được viết ra. Heidegger đã nhấn mạnh hai yếu tố mới của triết lý hermeneutic: rằng người đọc đem nghĩa của cuốn sách trong thời khắc hiện tại, và rằng những phương tiện của hermeneutic sở hữu thể được sử dụng để diễn đạt những thứ ngoài sách vở[10]. Những tên tuổi gắn với sự phát triển của hermeneutic bao gồm Hans-Georg Gadamer và Paul Ricoeur. Cũng thông qua những tác phẩm của Heidegger, và Sartre, chúng ta thấy tập trung của Husserl trên những kinh nghiệm chủ quan đã tác động tới những khía cạnh của chủ nghĩa hiện sinh.

Chủ nghĩa hiện sinh

125px Kierkegaard Søren KierkegaardMặc dù họ đã ko sử dụng từ ngữ này, những triết nhân của thế kỉ 19 như là Søren Kierkegaard và Friedrich Nietzsche được xem là cha đẻ của thuyết hiện sinh. Tuy nhiên tác động tác động của họ đã lan rộng ra ra hơn là tư tưởng về chủ nghĩa hiện sinh [ 11 ] [ 12 ]. Những tác phẩm của Kiekegaard nhắm vào mạng lưới hệ thống triết học lý tưởng của Georg Wilhelm Friedrich Hegel mà ông nghĩ rằng đã mặc kệ hoặc loại trừ đời sống chủ quan bên trong nội tâm của con người. Kierkegaard, trái lại, cho rằng " thực sự là chủ quan ", biện luận rằng điều quan yếu nhất so với một người thực sự là những nghi vấn tương quan tới những mối quan hệ cá thể bên trong người đó với sự sống sót. Đặc thù là, Kierkegaard, một người theo Đạo gia tô, tin rằng thực sự của niềm tin tôn giáo là một nghi vấn mang tính khách quan, và người ta phải vật lộn với nó một cách nhiệt tình [ 13 ] [ 14 ] .

Nhiều triết nhân tác động bởi Kierkegaard cũng là những triết nhân tôn giáo. Danh sách của những triết nhân theo chủ nghĩa hiện sinh theo Kitô giáo bao gồm Gabriel Marcel, Nicholas Berdyaev, Miguel de Unamuno và Karl Jaspers (mặc dù ông thích nói về điều ông gọi là "niềm tin sở hữu tính triết học"). Nhà văn người Do Thái Martin Buber và Lev Shestov cũng được cho là sở hữu liên hệ với chủ nghĩa hiện sinh. Tới mức độ nào Martin Heidegger nên được xem là một người theo chủ nghĩa hiện sinh là một vấn đề còn gây nhiều tranh cãi[15], như chiến thuật của ông, trong cuốn sách Tồn tại và thời kì, về những giảng giải về sự tồn tại của loài người (Dasein), phải được phân tích theo những thể loại của chủ nghĩa hiện sinh (existentiale), đã làm nhiều bình luận viên xem ông như là một nhân vật quan yếu trong phong trào chủ nghĩa hiện sinh.

Vững chắc là ông đã tác động lên Jean-Paul Sartre người mà, cùng với Albert Camus và Simone de Beauvoir, có nhẽ đã trở thành những người ủng hộ nổi tiếng nhất cho chủ nghĩa hiện sinh, khai phá nó ko chỉ trong những tác phẩm mang tính lý thuyết như magnum opus của ông Tồn tại và sự trống rỗng (L'Être et le Néant), mà còn trong những vở kịch và những cuốn tiểu thuyết. Sartre, Camus và de Beauvoir tất cả đều đại diện cho một nhánh vô thần của chủ nghĩa hiện sinh, mà hiện tại sở hữu liên hệ sắp hơn với những ý tưởng của họ về nausea, contingency, niềm tin xấu và lố lỉnh hơn là những ý tưởng mang tính tôn giáo angst của Kierkegaard. Tuy nhiên, sự tập trung vào tư nhân con người, chịu trách nhiệm trước vũ trụ cho sự trung thực của sự tồn tại của anh/cô ta, là điểm chung của tất cả những triết nhân.

Triết học nghiên cứu và phân tích

Triết học phân tích được phát triển để chỉ trích Hegel và những người theo triết lý của ông. Vào năm 1921, Ludwig Wittgenstein xuất bản cuốn sách Tractatus Logico-Philosophicus, đưa ra một hệ thống logic vững chắc về những vấn đề của tiếng nói và triết học. Vào thời kì đó, ông đã hiểu rằng tất cả những vấn đề của triết học chỉ là những bài toán đố của tiếng nói, mà sở hữu thể giảng giải được thuận lợi bởi những suy nghĩ rõ ràng. Nhiều năm sau đó ông đã đảo trái lại nhiều lập trường của ông được đưa ra trong cuốn Tractatus, như là được viết ra trong cuốn sách thứ hai của ông Philosophical Investigations (1953) (Khảo sát về triết học). Investigations đã khuyến khích sự phát triển của "triết học tiếng nói bình dân", được phát triển bởi Gilbert Ryle, J. L. Austin, và một số người khác. Những người theo "triết học bình dân" sở hữu cùng cách nhìn với nhiều triết nhân xưa hơn (Jeremy Bentham, Ralph Waldo Emerson và John Stuart Mill), và chính những nghiên cứu triết lý đó đã định hình triết học tiếng Anh trong nửa sau của thế kỉ 20. Tuy nhiên, sự rõ ràng của ý nghĩa được hiểu là sở hữu tầm quan yếu cao nhất.

Triết học phương Tây

Truyền thống triết học phương Tây khởi đầu từ những người Hy Lạp và liên tục cho tới ngày này. Những nhà triết học phương Tây cốt yếu gồm sở hữu Socrates, Plato, Aristotle, Epicurus, Sextus Empiricus, Augustine xứ Hippo, Boethius, Anselm xứ Canterbury, William xứ Ockham, John Duns Scotus, Thomas Aquinas, Michel de Montaigne, Francis Bacon, René Descartes, Baruch Spinoza, Gottfried Leibniz, George Berkeley, John Locke, David Hume, Thomas Reid, Jean-Jacques Rousseau, Immanuel Kant, Georg Wilhelm Friedrich Hegel, Arthur Schopenhauer, Søren Kierkegaard, Friedrich Nietzsche, Karl Marx, Gottlob Frege, Henri Bergson, Edmund Husserl, Bertrand Russell, Ludwig Wittgenstein, Martin Heidegger, Jean-Paul Sartre và Willard van Orman Quine .Những nhà triết học phương Tây đương thời sở hữu tác động tác động to khác gồm sở hữu Donald Davidson ( đã qua đời ), Daniel Dennett, Jerry Fodor, Jurgen Habermas, Saul Kripke, Thomas Kuhn, Thomas Nagel, Richard Rorty, Hilary Putnam, John Rawls ( đã qua đời ), John Searle và Subhash Kak .

Triết học phương Tây thỉnh thoảng được phân chia thành nhiều nhánh khác nhau, dựa theo những loại nghi vấn được quan tâm. Những thể loại thường thấy nhất là: siêu hình học, nhận thức luận, luân lý học, và mỹ học. Một số phân nhánh khác gồm logic, triết học ý thức, triết học tiếng nói, triết học chính trị.

Triết học Hy Lạp – La Mã

250px David The Death of Socrates SocratesCó thể phân loại triết học Hy Lạp cổ đại thành thời kỳ tiền Socrates, thời kỳ Socrates và thời kỳ hậu Aristotle. Thời kỳ tiền Socrates sở hữu đặc trưng là những suy đoán siêu hình học, thường dưới hình thức của những mệnh đề tổng quát sở hữu ý nghĩa bao hàm to, ví dụ tiêu biểu " Tất cả đều là lửa ", hay " Tất cả đều biến hóa ". Những triết nhân tiền Socrates quan yếu gồm sở hữu Thales, Anaximander, Anaximenes, Democritus, Parmenides và Heraclitus. Thời kỳ Socrates được đặt tên để vinh danh nhân vật tiêu biểu vượt trội nhất của triết học phương Tây, Socrates, người đã cùng với Plato, học trò của mình, cách mệnh hóa triết học qua việc sử dụng chiêu thức Socrates, nhờ đó đã tăng trưởng những chiêu thức rất tổng quát cho việc khái niệm, nghiên cứu và phân tích và tổng hợp. Tuy bản thân Socrates ko viết gì, nhưng tác động tác động của ông đã được truyền bá qua những tác phẩm của Plato. Những tác phẩm của Plato thường được xem là những tài liệu cơ bản của triết học, vì chúng đã khái niệm những yếu tố nền tảng của triết học cho những thế hệ sau. Những yếu tố này và những yếu tố khác đã được Aristotle tiếp thụ, ông là người đã học tại Hàn lâm viện ( trường của Plato ), ông thường sự ko tương đồng ý kiến với những gì Plato đã viết. Thời kỳ hậu Aristotle đã khởi đầu bởi những triết nhân như Euclid, Epicurus, Chrysippus, triết nhân Yếm thế Hipparchia, Pyrrho và Sextus Empiricus .

Triết học thời Trung thế kỉ

100px St thomas aquinas St. Thomas AquinasThời kỳ trung thế kỉ của triết học mở màn từ sự sụp đổ của văn minh La Mã và rạng đông của Ki-tô giáo, Hồi giáo và Do Thái giáo. Thời kỳ trung thế kỉ mang tới triết học kinh viện Ki-tô giáo, với những tác giả tỉ Augustine xứ Hippo, Boethius, Anselm, Robert Grosseteste, Albertus Magnus, Roger Bacon, Thánh Bonaventure, Thomas Aquinas, John Duns Scotus, William xứ Ockham, Nicholas xứ Cusa và Francisco Suárez. Một nữ triết nhân Ki-tô giáo của thời kỳ này là một học trò của Pierre Abélard với tên Héloïse. Những triết nhân trong truyền thống lịch sử kinh viện Ki-tô giáo và những triết nhân trong những tôn giáo Abraham chính khác ( ví dụ tiêu biểu những triết nhân Do Thái Saadia Gaon và Maimonides, và những triết nhân Hồi giáo Avicenna, Al-Ghazali và Averroes ) đã sở hữu biết tới những khu dự án của nhau. Những truyền thống lịch sử tôn giáo này chăm sóc tới những nghi vấn về quan hệ giữa con người và Chúa trời. Triết học của thời kỳ này sở hữu đặc thù là sự nghiên cứu và phân tích về thực chất và những đặc thù của Chúa trời ; ngành siêu hình học chăm sóc tới chất, tính cốt yếu và vô tình ( tức là, những phẩm chất sở hữu tính " cốt yếu " với những chất chiếm hữu chúng hay những chất này chỉ " vô tình " sở hữu những phẩm chất đó ), hình thức và năng lực phân loại ; ngoài những còn sở hữu lôgic và triết học ngôn từ .Nhiều người trong số những triết nhân này đã lấy xuất phát điểm của mình là những kim chỉ nan của Plato hay Aristotle. Tuy nhiên, những người khác, ví dụ tiêu biểu Tertullian, lại phủ nhận triết học Hy Lạp vì cho rằng nó ko đội trời chung với mặc khải và đức tin .

Triết học phương Tây tân tiến

100px Frans Hals Portret van Ren%C3%A9 Descartes René Descartes

Triết học hiện đại thường được xem là được khởi đầu từ nghiên cứu của René Descartes. Nghiên cứu của ông đã chịu tác động to từ những trao đổi của ông với những nhà triết học khác. Ví dụ, sự thúc giục của Pierre Gassendi và Công chúa Elizabeth xứ Bohemia đã làm Descartes phấn đấu thiết lập những câu trả lời sở hữu sức thuyết phục hơn cho vấn đề tâm-thân (mind-body problem)[16].

Triết học thời Trung thế kỉ đã chăm sóc đa phần tới những luận cứ từ giai cấp thống trị, và việc nghiên cứu và phân tích những kinh sách cổ bằng lôgic của Aristotle. Thời Phục hưng đã thấy một dòng chảy những ý niệm mới, những ý niệm này yên cầu xem xét lại quyền lực vô thượng. Roger Bacon ( 1214 – 1294 ? ) là một trong những tác giả tiên phong thu hút việc đưa những quyền lực vô thượng hiện tại ra xem xét bằng thực nghiệm và lý tính. Niccolò Machiavelli ( 1469 – 1527 ) đã thử thách những ý niệm truyền thống lịch sử về đạo đức. Francis Bacon ( 1561 – 1626 ) đã viết những nội dung ủng hộ những giải pháp khoa học trong phát kiến triết học .

Triết học nghiên cứu và phân tích và triết học lục địa

Trong tiến trình văn minh của triết học, mở màn vào cuối thế kỉ 19 và lê dài tới những năm 1950, đã được lưu lại bởi hố sâu ngăn cách giữa truyền thống lịch sử " Lục địa " và truyền thống cuội nguồn nghiên cứu và phân tích sở hữu tương quan tới nhiều nước nói tiếng Anh .

Triết học nghiên cứu và phân tích

Những thứ nằm bên dưới truyền thống cuội nguồn nghiên cứu và phân tích, đặc trưng quan yếu là quá trình khởi đầu của truyền thống cuội nguồn này, là ý kiến ( nguyên là được bảo vệ bởi Ockham ) rằng những lỗi lầm trong triết học là phát sinh từ những hiểu nhầm trong ngôn từ. Theo 1 số ít triết nhân nghiên cứu và phân tích, ý nghĩa thật sự của những câu thông thường được " ẩn bởi dạng ngữ pháp của chúng ", và tất cả chúng ta phải dịch những câu đó sang dạng thật sự của chúng ( hiểu như là dạng logic của chúng ) để làm rõ nghĩa. Điều khó khăn vất vả là, tới giờ đây vẫn chưa xử lý được, là định ra dạng logic đúng đắn của một câu là như thế nào. Một số triết nhân ( khởi đầu với Frege và Bertrand Russell ) đã lý luận rằng first-order logic cho tất cả chúng ta thấy dạng logic thật sự của những câu nói thông thường. Những triết nhân nghiên cứu và phân tích khác, như Wittgenstein quá cố, đã khước từ thông minh độc đáo của dạng logic ; và yếu tố dạng logic này chiếm hầu hết trong tiến trình đầu của triết học nghiên cứu và phân tích. Những tranh luận về dạng logic ko còn là yếu tố TT của triết học nghiên cứu và phân tích như thể nó đã từng, và triết học nghiên cứu và phân tích giờ đây sở hữu xu thế nghiên cứu và khảo sát về đủ loại yếu tố trong triết học với tổng thể những chiêu thức triết học hiện sở hữu. Ngày này những yếu tố quan yếu của triết lý nghiên cứu và phân tích nằm trong phong thái viết và lý luận ( tức là mục tiêu của nó là rõ ràng và chắc như đinh ) hơn là những yếu tố về chủ đề hay tưởng. Việc nhấn mạnh vấn đề trên sự nghiên cứu và phân tích ngôn từ một cách thận trọng để làm lộ ra những lồi lầm về triết lý vẫn còn ; nhưng " nghiên cứu và phân tích " trong loại tên " triết học nghiên cứu và phân tích " giờ đây chỉ như là chỉ tới việc nghiên cứu và phân tích những thông minh độc đáo, những lý luận, những hình thức xã hội, và những giả sử .

Triết học lục địa

Triết học lục địa được xem là sắp hơn với trào lưu hiện tượng học khởi đầu bởi Edmund Husserl và nhiều nhiều phản ứng khác nhau để nâng cấp cải tiến lại những tác phẩm của Husserl. Hiện tượng học hầu hết là một chiêu thức nghiên cứu và khảo sát. Như là được cảm nhận bởi Husserl, khảo sát và nghiên cứu hiện tượng kỳ lạ là nghiên cứu và khảo sát nội dung của kinh nghiệm tay nghề nhận thức trong lúc cô lập tổng thể những giả sử tất cả chúng ta thường đư ra tương quan tới sự sống sót của những chủ thể đó trong quốc tế. Ông tin rằng tất cả chúng ta hoàn toàn sở hữu thể đi tới một tri thức và kỹ năng nào đó bằng cách suy diễn ra những đặc thù thiết yếu của kinh nghiệm tay nghề nhận thức. Có nhẽ đặc thù quan yếu nhất suy ra bởi Husserl được gọi sự sở hữu dụng tâm ( intentionality ), chỉ tới đặc tính của nhận thức lúc luôn được hướng về đối tượng người sử dụng nào đó. Phương pháp hiện tượng học là một cách quan yếu khác mà theo đó triết học nghiên cứu và phân tích thường theo đuổi. Thay vì lấy vào thông tin về ngôn từ như là điểm khởi đầu và nghiên cứu và phân tích ngôn từ như thể phương pháp chính của triết học, hiện tượng kỳ lạ học lấy thưởng thức nhận thức làm điểm khởi đầu và nghiên cứu và phân tích chi tiết cụ thể của những thưởng thức đó – đó là, " nghiên cứu và phân tích hiện tượng kỳ lạ " – như thể chiêu thức của nó. Một vài nhân vật quan yếu trong truyền thống lịch sử triết học nghiên cứu và phân tích như thể Wilfrid Sellars và Hector-Neri Castaneda đã lý luận rằng nghiên cứu và phân tích ngôn từ thật ra là một dạng nghiên cứu và khảo sát hiện tượng kỳ lạ chính do nó sử dụng thưởng thức của tất cả chúng ta như là những người sử dụng ngôn từ để vấn đáp những nghi vấn triết học. Thực vậy, họ đã lý luận rằng triết học nghiên cứu và phân tích chỉ là một dạng của hiện tượng học, và hiệu suất cao là triết học nghiên cứu và phân tích hoàn toàn sở hữu thể bỏ lỡ truyền thống cuội nguồn mở màn với hiện tượng kỳ lạ học chỉ làm tổn hại chính nó mà thôi .

Đạo đức học và triết học chính trị ở phương Tây

Thực chất con người và tính hợp pháp chính trị

Từ thời cổ đại, và xa xưa hơn nữa, nguồn gốc của tính hợp pháp của những thế lực chính trị là ko thể nào tránh khỏi mối liên hệ chặt chẽ với thực chất con người. Trong The Republic (Cùng hòa) Plato đã tuyên bố rằng xã hội lý tưởng phải được quản lý bởi một hội đồng của những vị vua-hiền triết, bởi vì những nhà hiền triết thường là sở hữu khả năng nhận thức được điều tốt đúng đắn nhất. Tuy nhiên, ngay cả Plato cũng yêu cầu những nhà hiền triết phải gia nhập và tự khẳng định mình trong xã hội nhiều năm trước lúc khởi đầu công việc trị vì vào tuổi năm mươi. Đối với Aristotle, con người là động vật chính trị (tức là động vật xã hội), và nhà nước được thiết lập để theo đuổi điều tốt cho cùng đồng. Aristotle lý luận rằng, bởi vì nhà nước (polis) là dạng cao nhất của cùng đồng, nó sở hữu mục đích theo đuổi điều tốt đẹp nhất. Aristotle xem rằng quyền lực chính trị như là kết quả của những bất đồng đẳng tự nhiên trong tài năng và đạo đức. Bởi vì những sự khác biệt này, ông ta ủng hộ một giai cấp quý tộc với những người sở hữu khả năng và sở hữu đạo đức. Đối với Aristotle, một người ko thể nào là tuyệt vời nếu như anh ta ko thể sống trong một cùng đồng. Hai tác phẩm của ông Đạo đức NicomacheanChính trị, tác phẩm đầu nói với những phẩm chất đạo đức (hay là "sự xuất sắc") của một người như là một công dân; tác phẩm thứ hai nói về một dạng nhà nước thích hợp để bảo đảm cho những công dân đều sở hữu phẩm chất tốt, và do đó là hoàn thiện. Cả hai cuốn sách đều nói về vai trò quan yếu của sự công bằng trong đời sống dân sự.

100px Jeremy Bentham by Henry William Pickersgill detail Jeremy BenthamNicholas xứ Cusa đã thổi lại tư tưởng của Plato trong những năm đầu thế kỉ 15. Ông đã ủng hộ dân chủ trong châu Âu thời Trung thế kỉ, cả trong những cuốn sách ông viết lẫn tổ chức triển khai Hội đồng Florence của ông. Ko giống như Aristotle và truyền thống cuội nguồn Hobbes thường đi theo, Cusa xem tổng thể con người là bằng nhau và rất thiêng ( tức là, được tạo ra theo mẫu của Chúa ), do vậy dân chủ là thiết chế công minh duy nhất của nhà nước. Ý kiến của Cusa được 1 số ít người cho là đã làm bùng nổ thời đại Phục hưng Ý, đưa ra khái niệm " quốc gia-nhà nước " .Sau này, Niccolò Machiavelli đã phủ nhận ý kiến của Aristotle và Thomas Aquinas là ko thực tiễn. Chính quyền quản lý lý tưởng ko phải là hiện thân của những trị giá đạo đức ; mà chính quyền sở tại nên làm những gì cần và đủ, hơn là làm những gì đáng được ca tụng về đạo đức. Thomas Hobbes cũng thử thách nhiều điểm trong ý kiến của Aristotle. Đối với Hobbes, thực chất của con người nhìn chung là chống-xã hội : con người thường mang tính tư nhân vị kỉ, và chủ nghĩa cá thể này làm đời sống khó khăn vất vả trong trạng thái xã hội tự nhiên. Hơn nữa, Hobbes lý luận rằng, mặc dầu con người hoàn toàn sở hữu thể sở hữu những bất đồng đẳng tự nhiên, nhưng những điều này là ko đáng kể, do tại ko sở hữu một năng lực hay tiết hạnh đặc trưng quan yếu nào làm họ hoàn toàn sở hữu thể bảo đảm an toàn khỏi bị hại bởi người khác. Vì những nguyên do này, Hobbes Tóm lại rằng một nhà nước xuất phát từ sự đồng thuận chung để đưa hàng loạt hội đồng ra khỏi trạng thái tự nhiên. Điều này chỉ hoàn toàn sở hữu thể làm được bằng cách thiết lập một chính quyền sở tại, nó được trao quyền quản lý hàng loạt hội đồng, và sở hữu năng lực làm cho người khác phải kính sợ .

Nhiều người trong thời đại Khai sáng đã ko thỏa mãn với những triết lí đang sở hữu trong triết học chính trị, những triết lí làm giảm đi hay ko chú trọng tới khả năng của một nước dân chủ. Jean-Jacques Rousseau là một trong những người phấn đấu lật đổ những triết lí này: ông đáp lại Hobbes bằng tuyên bố rằng con người về thực chất tự nhiên là một dạng "noble savage", và rằng xã hội và những thỏa thuận xã hội đã làm hỏng đi thực chất tự nhiên đó. Một người chỉ trích khác là John Locke. Trong Second Treatise on Government ông đồng ý với Hobbes rằng quốc gia-nhà nước là một phương tiện hiệu quả để đưa con người ra khỏi trạng thái đáng ghét đó, nhưng ông lý luận rằng nhà nước sở hữu thể trở thành một định chế kinh tởm nếu so sánh với thực chất tự nhiên tốt đẹp của con người.[17].

Chủ nghĩa nhân quả, đạo nghĩa luận, và tiết hạnh học

Triết học phương Đông

150px Confucius Myths & Legends of China, Khổng Tử, minh hoạ trong 1922, của E.T.C. WernerTriết học phương Đông thừa kế những truyền thống cuội nguồn to bắt nguồn từ hoặc đã phổ cập tại Ấn Độ và Trung Quốc cổ. Những nhà triết học phương Đông cốt yếu gồm Kapila, Yajnavalkya, Thích Ca Mâu Ni, Akshapada Gotama, Nagarjuna, Khổng Tử, Lão Tử, Trang Tử, Mạnh Tử, Tuân Tử, Chu Hy, Hàn Phi Tử, Vương Dương Minh, Dharmakirti, Sankara, Ramanuja, Madhvacharya, Sri Ramakrishna, Narayana Guru, Vivekananda, Aurobindo, Ananda Coomaraswamy và Sarvepalli Radhakrishnan .Triết học Ấn Độ có nhẽ rằng hoàn toàn sở hữu thể so sánh được với triết học phương Tây hơn cả. Ví dụ, phe phái Nyaya của triết học Hindu đã tò mò logic như một số ít nhà triết học nghiên cứu và phân tích tân tiến ; tương tự như, phe phái Carvaka mang đặc thù vô thần và kinh nghiệm tay nghề chủ nghĩa. Tuy nhiên, sở hữu những sự độc lạ quan yếu, ví dụ tiêu biểu triết học Ấn Độ cổ nhấn mạnh vấn đề vào những triết lí của phe phái hay những kinh sách cổ, thay vì nhấn mạnh vấn đề vào cá thể những triết nhân, đa phần họ khuyết danh hoặc tên tuổi ko được lưu truyền lại .

Triết học Ba Tư

Chịu tác động tác động của tư tưởng Hồi Giáo do Muhammad sáng lập .

Triết học Ấn Độ

Trong lịch sử của tiểu lục địa Ấn Độ, theo sau sự thiết lập của nền văn hóa Aryan/Vedic, sự phát triển của những tư tưởng triết học và tôn giáo đã phát triển trong một giai đoạn trên 2 thiên niên kỉ đã đưa tới sự phát triển của 6 trường phái của triết học Hindu aastika (chính thống). Những trường phái này được xem là đồng nghĩa với Ấn Độ giáo, là một phát triển của Tôn giáo Veda lịch sử.

Triết học Hindu đã làm nên một phần của văn hóa truyền thống của Nam Á, tác động tác động tới tận miền Khu vực Đông Nam Á .

Triết học Trung Quốc

Triết học sở hữu tác động tác động rất sâu rộng tới nền văn minh Nước Trung Hoa, và cả Đông Á. Nhiều phe phái triết học đã được hình thành trong thời kỳ Xuân Thu và Chiến Quốc, và được biết với tên gọi Bách gia chư tử. Bốn trào lưu sở hữu tác động tác động nhất là Nho gia, Đạo gia, Mặc gia và Pháp gia. Sau này, vào thời nhà Đường, Phật giáo từ Ấn Độ cũng trở thành một trào lưu tôn giáo và triết học. ( Cũng nên quan tâm là trong tư tưởng phương Đông, ko giống với Tây thiên, giữa triết học và tôn giáo ko sở hữu ranh giới rõ ràng. ) Giống với triết học Tây thiên, triết học Nước Trung Hoa sở hữu nhiều tư tưởng phức tạp và phong phú với nhiều phe phái và đều kể tới mọi nghành và chuyên ngành của triết học .

Tác động của triết học

Mặc dù sở hữu vẻ như nằm trọn vẹn trong phạm trù trừu tượng, triết học cũng sở hữu vận dụng thực tiễn. Tiêu biểu nhất là vận dụng trong nguyên tắc xử thế, như nguyên tắc xử thế trong nghề nghiệp, và triết lý chính trị. Triết lý chính trị và kinh tế tài chính của Khổng Phu Tử, Kautilya, Tôn Tử, John Locke, Jean-Jacques Rousseau, Karl Marx, John Stuart Mill, Mahatma Gandhi, Robert Nozick và John Rawls đã được sử dụng làm nền tảng hình thành những triều đại, chính quyền sở tại đương thời cũng như làm hạ tầng biện minh cho hành vi của họ .Cũng nên nhấn mạnh vấn đề triết học giáo dục " Giáo dục tập huấn tiên tiến và phát triển " do John Dewey chủ trương sở hữu tác động tác động sâu đậm trong chiêu thức giáo dục tại Hoa Kỳ trong thế kỷ 20 hoặc những triết nhân Kỷ Niên Mới, như trong " Tiên tri Celestine ", đã vô tình giáo dục nhân gian về tâm ý con người, và sức mạnh của quan hệ người với người, qua những ẩn dụ tôn giáo .Một vận dụng thực tiễn nữa của triết học là trong Nhận thức luận – một ngành triết học tìm hiểu và khám phá về sự hiểu biết, vật chứng đơn cử và thực sự thoả đáng. Hai tỉ dụ của nhận thức luận và logic vận dụng trong thực tiễn hằng ngày là tin tức tạp chí truyền thông và những cuộc tìm hiểu của công an. Nhận xét, suy diễn logic chung chung sở hữu năng lực tạo điều kiện cho công dân hoàn toàn sở hữu thể phán xét lúc nghe, đọc tin tức hay bài phản hồi, bàn luận. Triết lý trong khoa học khám phá và lý giải về những uẩn khúc trong giải pháp khoa học. Mỹ học giúp diễn đạt về nghệ thuật và thẩm mỹ. Ngay cả bản thể học, một ngành triết rất trừu tượng và sở hữu vẻ như ít sở hữu vận dụng nào thực tiễn, lại góp thêm phần quan yếu trong suy luận logic của ngành khoa học máy tính .Nói chung, nhiều loại " luận lý " ( như " luận lý về luật " ) sở hữu năng lực giúp người trong trình độ hiểu thấu đáo hơn về triết lý và khái niệm trong ngành của mình .Thường thì triết học được xem là một nghiên cứu và khảo sát một nghành nghề nhà cung cấp chưa được hiểu đủ để hoàn toàn sở hữu thể trở thành nhánh tri thức của riêng mình. Những gì rất lâu rồi từng chỉ là những chủ đề triết học thì tới thời tân tiến đã trở thành những ngành riêng, ví dụ tiêu biểu tâm lý học, xã hội học, tiếng nói học, và kinh tế tài chính học. Khoa học máy tính, khoa học nhận thức và trí tuệ tự tạo là những nghành khảo sát và nghiên cứu văn minh mà triết học đã từng đóng một vai trò quan yếu trong trật tự tăng trưởng .Hơn thế, mới tăng trưởng một phân ngành triết học đã dành hết năng lực để vận dụng triết học vào những yếu tố của đời sống thường ngày đã được tăng trưởng sắp đây, được gọi là " triết học lời răn " philosophical counseling. Nhiều nhà triết học phương Đông hoàn toàn sở hữu thể giúp hàng triệu người đang chịu sự dằn vặt tâm ý bằng cách xem xét sự phiền muộn của họ bằng cách thiền để gợi lại ký ức và sợi dây liên kết sức mạnh giữa sức mạnh sức khỏe thể chất và sức mạnh tâm hồn .

Thư mục

Nhập môn triết học

Cho người mới khám phá

Những yếu tố triết học

  • What Does It All Mean? A Very Short Introduction to Philosophy by Thomas Nagel
  • A Short History of Modern Philosophy by Roger Scruton
  • World Philosophies by Ninian Smart
  • Indian Philosophy: a Very Short Introduction by Sue Hamilton
  • A Brief Introduction to Islamic Philosophy by Oliver Leaman
  • Eastern Philosophy For Beginners by Jim Powell, Joe Lee
  • An Introduction to African Philosophy by Samuel Oluoch Imbo
  • Philosophy in Russia: From Herzen to Lenin và Berdyaev by Frederick Copleston
  • Continental Philosophy: A Very Short Introduction by Simon Critchley
  • Complete Idiot's Guide to Eastern Philosophy by Jay Stevenson
  • Classic Asian Philosophy: A Guide to the Essential Texts by OmegaX

Tác phẩm triết học

  • Philosophic Classics: From Plato to Derrida (4th Edition) by Forrest E. Baird
  • The Story of Philosophy by Will Durant
  • Classics of Philosophy (Vols. 1 & 2, 2nd edition) by Louis P. Pojman
  • Classics of Philosophy: The 20th Century (Vol. 3) by Louis P. Pojman
  • The English Philosophers from Bacon to Mill by Edwin Arthur Burtt
  • European Philosophers from Descartes to Nietzsche by Monroe Beardsley
  • Contemporary Analytic Philosophy: Core Readings by James Baillie
  • Existentialism: Basic Writings (Second Edition) by Charles Guignon, Derk Pereboom
  • The Phenomenology Reader by Dermot Moran, Timothy Mooney
  • Medieval Islamic Philosophical Writings edited by Muhammad Ali Khalidi
  • A Source Book in Indian Philosophy by Sarvepalli Radhakrishnan, Charles A. Moore
  • A Source Book in Chinese Philosophy by Wing-Tsit Chan
  • Kim, J. and Ernest Sosa, Ed. (1999). Metaphysics: An Anthology. Blackwell Philosophy Anthologies. Oxford, Blackwell Publishers Ltd.
  • The Oxford Handbook of Free Will (2004) edited by Robert Kane
  • The Oxford Companion to Philosophy edited by Ted Honderich
  • The Cambridge Dictionary of Philosophy by Robert Audi
  • The Routledge Encyclopedia of Philosophy (10 vols.) edited by Edward Craig, Luciano Floridi (also available online by subscription); or
  • The Concise Routledge Encyclopedia of Philosophy edited by Edward Craig (an abridgement)
  • Routledge History of Philosophy (10 vols.) edited by John Marenbon
  • History of Philosophy (9 vols.) by Frederick Copleston
  • A History of Western Philosophy (5 vols.) by W. T. Jones
  • Encyclopaedia of Indian Philosophies (8 vols.), edited by Karl H. Potter et al (first 6 volumes out of print)
  • Indian Philosophy (2 vols.) by Sarvepalli Radhakrishnan
  • A History of Indian Philosophy (5 vols.) by Surendranath Dasgupta
  • History of Chinese Philosophy (2 vols.) by Fung Yu-lan, Derk Bodde
  • Encyclopedia of Chinese Philosophy edited by Antonio S. Cua
  • Encyclopedia of Eastern Philosophy and Religion by Ingrid Fischer-Schreiber, Franz-Karl Ehrhard, Kurt Friedrichs
  • Companion Encyclopedia of Asian Philosophy by Brian Carr, Indira Mahalingam
  • A Concise Dictionary of Indian Philosophy: Sanskrit Terms Defined in English by John A. Grimes
  • History of Islamic Philosophy edited by Seyyed Hossein Nasr, Oliver Leaman
  • History of Jewish Philosophy edited by Daniel H. Frank, Oliver Leaman
  • A History of Russian Philosophy: From the Tenth to the Twentieth Centuries by Valerii Aleksandrovich Kuvakin
  • Ayer, A. J. et al. Ed. (1994) A Dictionary of Philosophical Quotations. Blackwell Reference Oxford. Oxford, Basil Blackwell Ltd.
  • Blackburn, S., Ed. (1996)The Oxford Dictionary of Philosophy. Oxford, Oxford University Press.
  • Mauter, T., Ed. The Penguin Dictionary of Philosophy. London, Penguin Books.
  • Runes, D., ED. (1942). The Dictionary of Philosophy. New York, The Philosophical Library, Inc.
  • Angeles, P. A., Ed. (1992). The Harper Collins Dictionary of Philosophy. New York, Harper Perennial.
  • Bunnin, N. et. al.,Ed.(1996) The Blackwell Companion to Philosophy. Blackwell Companions to Philosophy. Oxford, Blackwell Publishers Ltd.
  • Popkin, R. H. (1999). The Columbia History of Western Philosophy. New York, Columbia University Press.

Tham khảo

Xem thêm

Liên kết ngoài

Diễn đàn

Tổ chức

Source: https://bloghong.com
Category: Là Gì