Wikipedia – Wikipedia tiếng Việt

Wikipedia ( WIK-i-PEE-dee-ə hoặc WIK-ee-PEE-dee-ə) là một bách khoa toàn thư mở trực tuyến đa tiếng nói[4] được sáng lập và duy trì bởi một cùng đồng biên tập viên tự nguyện và chạy trên nền tảng wiki.

Tính tới tháng 1 năm 2021, theo xếp hạng của Alexa, Wikipedia là một trong 15 trang web phổ biến nhất toàn cầu[5] còn tạp chí The Economist xếp Wikipedia là "địa điểm được truy cập nhiều thứ 13 trên web".[6] Wikipedia ko chạy quảng cáo và do tổ chức phi lợi nhuận Wikimedia quản lý, nhận tài trợ chủ yếu thông qua quyên góp.[7][8][9]

Jimmy Wales và Larry Sanger đưa Wikipedia đi vào hoạt động tiêu khiển từ ngày 15 tháng 1 năm 2001. Chiếc tên " Wikipedia " là do Sanger ghép từ " wiki " và " encyclopedia " ( bách khoa toàn thư ). Khởi đầu với phiên bản tiếng Anh nhưng nay Wikipedia đã với hơn 300 phiên bản với tổng số hơn 55 triệu bài viết, [ 10 ] và lôi cuốn hơn 1,7 tỷ lượt xem mỗi tháng. [ 11 ] [ 12 ] Trong số đó, Wikipedia tiếng Anh là phiên bản to nhất với hơn 6,2 triệu bài viết .

Wikipedia được coi là tài liệu tham khảo viết chung to nhất và phổ biến nhất trên Internet.[13][14][15][16] Năm 2016, tạp chí Time từng tuyên bố rằng tính chất mở của Wikipedia đã biến nó trở thành bách khoa toàn thư to nhất và tốt nhất toàn cầu, tương ứng với những gì Wales từng hình dung.[17] Uy tín của dự án ngày càng tăng lên trong thập niên 2010 nhờ vào những nỗ lực cải thiện chất lượng và độ tin cậy.[6] Năm 2018, Facebook và YouTube cũng thông tin rằng những nền tảng này sẽ giúp người đọc phát hiện tin giả bằng những liên kết những video tới những bài viết tương ứng trên Wikipedia.

Wikipedia ngày càng trở nên phổ cập [ 18 ] và cũng bị chỉ trích về độ đúng chuẩn, thiên vị với tính mệnh lưới hệ thống, và thiên kiến nam nữ do với nhiều thành viên nam ; trong những chủ đề gây tranh cãi, đã bị chính trị thao túng và bị tiếp thị quảng cáo sử dụng để tuyên truyền. [ 19 ]

Lịch sử

Nupedia

Bài cụ thể : NupediaLogo reading "Nupedia.com the free encyclopedia" in blue with the large initial "N" Wikipedia khởi đầu được tăng trưởng từ một dự án Bất Động Sản bách khoa toàn thư khác với tên là Nupedia .Trước Wikipedia, những bách khoa toàn thư trực tuyến hợp tác khác cũng được thử nghiệm, nhưng ko với dự án Bất Động Sản nào thành công xuất sắc như Wikipedia. [ 20 ] Khởi thủy của Wikipedia là một dự án Bất Động Sản tương trợ cho Nupedia, một dự án Bất Động Sản bách khoa toàn thư tiếng Anh trực tuyến tự do với những bài viết do những chuyên viên chấp bút và được xem xét dựa trên một tiến trình chính thức. [ 21 ] Dự án được xây dựng vào ngày 9 tháng 3 năm 2000, thuộc quyền sở hữu của Bomis, một doanh nghiệp cổng thông tin điện tử. Những nhân vật chính là Giám đốc quản lý và quản lý Bomis, Jimmy Wales và Larry Sanger – tổng biên tập của Nupedia và Wikipedia sau này. [ 22 ] [ 23 ] Ban sơ Nupedia được cấp phép theo Giấy phép Nội dung Mở Nupedia của riêng mình, nhưng sau đó đã chuyển sang Giấy phép Tài liệu Tự do GNU do Richard Stallman thúc giục ( lúc này Wikipedia chưa xây dựng ). [ 24 ] Wales được ghi nhận là người thiết lập tiềm năng tạo ra một bách khoa toàn thư được cho phép chỉnh sửa công khai sáng tỏ, [ 25 ] [ 26 ] còn Sanger được ghi nhận là người nghĩ ra kế hoạch sử dụng kỹ thuật tiên tiến wiki để đạt được tiềm năng đó. [ 27 ] Ngày 10 tháng 1 năm 2001, trên list gửi thư của Nupedia, Sanger yêu cầu tạo ra một wiki như một dự án Bất Động Sản " trung chuyển " cho Nupedia. [ 28 ]

Khởi tạo và tăng trưởng khởi đầu

115px Jimmy Wales Fundraiser Appeal edit115px L SangerJimmy Wales ( trái ) và Larry Sanger ( phải ) .

Những tên miền wikipedia.comwikipedia.org tuần tự được đăng ký vào ngày 12 tháng 1 năm 2001,[29] và ngày 13 tháng 1 năm 2001.[30] Wikipedia ra mắt vào ngày 15 tháng 1 năm 2001[21] dưới dạng một ấn bản bằng tiếng nói tiếng Anh duy nhất tại www.wikipedia.com.[31] Chiếc tên "Wikipedia" là do Sanger ghép từ "wiki" và "encyclopedia" (bách khoa toàn thư).[32][33] Sanger công bố sự kiện này trên danh sách gửi thư Nupedia. Chính sách "quan niệm trung lập" của Wikipedia[34] được hệ thống hóa trong vài tháng đầu. Ban sơ Wikipedia với tương đối ít quy tắc và hoạt động độc lập với Nupedia.[25] Bomis vốn định biến Wikipedia thành một doanh nghiệp để kiếm lời.[35]

300px WikipediaHomePage30March2001 Wikipedia tiếng Anh vào ngày 30 tháng 3 năm 2001, hai tháng rưỡi sau lúc được xây dựng .

Những thành viên đóng góp thuở đầu của Wikipedia tới từ Nupedia, những tin nhắn tại Slashdot và những kết quả tìm kiếm. Những ấn bản tiếng nói cũng được tạo ra và lên tới 161 phiên bản vào cuối năm 2004.[36] Nupedia và Wikipedia hoạt động song song cho tới lúc những máy chủ cũ của Nupedia bị gỡ bỏ vĩnh viễn vào năm 2003 và cả nội dung của Nupedia được tích hợp vào Wikipedia. Ngày 9 tháng 9 năm 2007, Wikipedia tiếng Anh vượt mốc hai triệu bài viết để trở thành bách khoa toàn thư to nhất từng được tập hợp, vượt qua Vĩnh Lạc đại điển được tạo ra dưới thời nhà Minh năm 1408 (từng giữ kỷ lục này sắp 600 năm).[37]

Do lo ngại quảng cáo thương nghiệp với thể tác động tới dự án và thiếu quyền hạn bảo quản tại Wikipedia, nhiều thành viên Wikipedia tiếng Tây Ban Nha tách khỏi Wikipedia để tạo ra bách khoa toàn thư Enciclopedia Libre vào tháng 2 năm 2002.[38] Cùng năm, Wales thông tin rằng Wikipedia sẽ ko hiển thị quảng cáo và trang web được đổi tên miền sang wikipedia.org.[39] Brion Vibber vận dụng những thay đổi này vào ngày 15 tháng 8 năm 2002.[40]

Từ Wikipedia và Nupedia, Quỹ Tương trợ Wikipedia được thành lập ngày 20 tháng 6 năm 2003.[41] Từ đó tới nay, Wikipedia cùng những dự án liên quan đều thuộc tổ chức phi lợi nhuận này. Dự án liên quan trước tiên của Wikipedia, "Kỷ niệm: Wiki 11 tháng 9", được thành lập vào tháng 10 năm 2002 để kể về những Tiến công khủng bố ngày 11 tháng 9; dự án tự điển Wiktionary mở cửa vào tháng 12 năm 2002; bộ sưu tập danh ngôn Wikiquote, một tuần sau lúc Wikimedia được thành lập; và thư viện mở Wikibooks, tháng sau; cũng như những dự án khác.[cần dẫn nguồn]

Mặc dù Wikipedia tiếng Anh đạt ba triệu bài vào tháng 8 năm 2009, nhưng nếu xét về số lượng bài mới và số người góp phần thì với vẻ như sự tăng trưởng của phiên bản tiếng Anh lại đạt đỉnh khoảng chừng đầu năm 2007. [ 42 ] Năm 2006, mỗi ngày bách khoa toàn thư với khoảng chừng 1.800 bài viết mới ; tới năm 2013 mức trung bình đó là khoảng chừng 800. [ 43 ] Một nhóm dò la và nghiên cứu tại Trung tâm Nghiên cứu Palo Alto cho rằng véc tơ vận tốc tức thời tăng trưởng chậm lại này là do tính độc quyền ngày càng tăng của dự án Bất Động Sản và thiên hướng cưỡng lại sự biến hóa. [ 44 ] Những người khác cho rằng sự tăng trưởng đang đi ngang một cách tự nhiên do tại những bài viết thuộc chủ đề rõ ràng đủ tiêu biểu vượt trội đều được tạo và với nội dung rồi. [ 45 ] [ 46 ] [ 47 ]

Tháng 11 năm 2009, một nhà nghiên cứu tại Đại học Rey Juan Carlos ở Madrid phát hiện Wikipedia tiếng Anh đã mất đi 49.000 biên tập viên trong ba tháng đầu năm 2009, so với việc mất đi 4.900 biên tập viên trong cùng kỳ năm 2008.[48][49] The Wall Street Journal cho rằng một trong những lý do chính là một loạt những quy tắc được vận dụng cho việc biên tập và những tranh chấp liên quan tới nội dung.[50] Wales phản chưng những tuyên bố này vào năm 2009, phủ nhận sự suy giảm đồng thời nghi vấn phương pháp luận của nghiên cứu trên.[51] Hai năm sau (2011), Wales thừa nhận một sự suy giảm nhẹ, từ "nhiều hơn 36.000 biên tập viên một tẹo" vào tháng 6 năm 2010 xuống còn 35.800 vào tháng 6 năm 2011, đồng thời tuyên bố số lượng biên tập viên là "ổn định và vững bền".[52] Bài báo "Sự suy vong của Wikipedia" năm 2013 trên Technology Review (Tạp chí Khoa học) của MIT đặt nghi vấn về tuyên bố này và tiết lộ rằng, kể từ năm 2007, Wikipedia đã mất đi một phần ba số biên tập viên tự nguyện, những người ở lại Wikipedia thì ngày càng tập trung vào những điều vụn vặt.[53] Tháng 7 năm 2012, The Atlantic báo cáo rằng số lượng quản trị viên Wikipedia cũng đang giảm dần.[54] Trong số ra ngày 25 tháng 11 năm 2013 của tạp chí New York, Katherine Ward cho biết "Wikipedia, trang web được sử dụng nhiều thứ sáu toàn cầu, đang đối mặt với một cuộc khủng hoảng nội bộ".[55]

Những cột mốc

220px European Wikipedias article count 2019 map.svg Bản đồ hiển thị số lượng bài viết của từng ngôn từ Châu Âu tính tới tháng 1 năm 2019. Một hình vuông vắn đại diện thay mặt cho 10.000 bài viết. Những ngôn từ với ít hơn 10.000 bài viết được bộc lộ bằng một ô vuông. Những ngôn từ được nhóm theo ngữ hệ và mỗi ngữ hệ được trình diễn bằng một màu riêng ko liên quan gì tới nhau .

Tháng 1 năm 2007 là lần trước tiên Wikipedia lọt vào danh sách 10 trang web phổ biến nhất ở Mỹ, theo comScore Networks. Với 42,9 triệu lượt người truy cập, Wikipedia đứng vị trí thứ 9, vượt qua The New York Times (hạng 10) và Apple (hạng 11), gia tăng đáng kể so với tháng 1 năm 2006 (hạng 33), tức Wikipedia nhận được khoảng 18,3 triệu người truy cập.[56] Tính tới tháng 3 năm 2020, theo Alexa Internet, Wikipedia với thứ hạng 13 trong số những trang web về mức độ phổ biến.[5] Năm 2014, Wikipedia với tám tỷ lượt xem trang mỗi tháng.[57] Ngày 9 tháng 2 năm 2014, The New York Times báo cáo rằng Wikipedia với 18 tỷ lượt xem trang và sắp 500 triệu người truy cập mỗi tháng, "theo doanh nghiệp xếp hạng comScore".[11] Loveland và Reagle cho rằng trong cả quá trình phát triển này, Wikipedia tuân theo một truyền thống lâu đời của bách khoa toàn thư lịch sử tích lũy sự cải tiến tiến từng phần thông qua "tích lũy kỳ thị".[58][59]

220px History Wikipedia English SOPA 2012 Blackout2 Màn hình đen Wikipedia phản đối SOPA vào ngày 18 tháng 1 năm 2012Ngày 18 tháng 1 năm 2012, Wikipedia tiếng Anh tham gia vào một loạt những cuộc biểu tình phối hợp chống lại hai luật được yêu cầu tại Quốc hội Hoa Kỳ — Đạo luật Ngừng vi phạm bản quyền trực tuyến ( SOPA ) và Đạo luật BẢO VỆ IP ( PIPA ) — bằng cách bôi đen những trang trong 24 giờ. [ 60 ] Hơn 162 triệu người đã đọc thấy những trang lý giải trong thời khắc tạm thời này. [ 61 ] [ 62 ]

Ngày 20 tháng 1 năm 2014, báo cáo của Subodh Varma cho The Economic Times (Thời báo Kinh tế) chỉ ra rằng ko chỉ sự tăng trưởng của Wikipedia bị đình trệ mà còn "mất sắp 10 phần trăm lượt xem trang vào năm ngoái. Đã với sự sụt giảm khoảng hai tỷ lượt xem trong giai đoạn tháng 12 năm 2012 và tháng 12 năm 2013. Những phiên bản phổ biến nhất đang dẫn đầu trang: lượt xem trang của Wikipedia tiếng Anh giảm 12%, phiên bản tiếng Đức giảm 17% và phiên bản tiếng Nhật giảm 9%." Varma cũng nói rằng "Trong lúc những nhà quản lý Wikipedia nghĩ rằng đây với thể là do sơ sót trong khâu đếm, những chuyên gia khác cảm thấy rằng dự án Knowledge Graph (Sơ đồ Tri thức) của Google được phát động vào năm ngoái với thể đang lấy mất người sử dụng Wikipedia."[63] Lúc được liên hệ về vấn đề này, Clay Shirky, phó giáo sư tại Đại học New York và đồng nghiệp tại Trung tâm Internet & Xã hội Berkman của Harvard cho biết rằng ông cho rằng phần to sự sụt giảm của số lượt xem trang là do Sơ đồ tri thức, nói rằng, "Nếu bạn với thể nhận được câu trả lời của mình từ trang tìm kiếm, bạn sẽ ko cần nhấp vào [bất kỳ đường dẫn nào nữa]."[63] Tới cuối tháng 12 năm 2016, Wikipedia được xếp hạng thứ năm trong những trang web phổ biến nhất trên toàn cầu.[64]

Tháng 1 năm 2013, một tiểu hành tinh được đặt tên theo Wikipedia;[65] tháng 10 năm 2014, Wikipedia được vinh danh với Tượng đài Wikipedia tại thị trấn Słubice, Ba Lan;[66] và tháng 7 năm 2015, 106 trong số 7.473 tập 700 trang của Wikipedia được in thành sách giấy (một phần của dự án Print Wikipedia). Năm 2019, một loài thực vật với hoa được đặt tên là Viola wikipedia.[67] Tháng 4 năm 2019, một tàu đổ gương mặt trăng của Israel, Beresheet, đã rơi xuống bề mặt Mặt Trăng mang theo một bản sao của sắp như toàn bộ Wikipedia tiếng Anh được khắc trên những tấm niken mỏng; những chuyên gia nói rằng những chiếc đĩa này với khả năng sống sót sau vụ va chạm.[68][69] Tháng 6 năm 2019, những nhà khoa học đã báo cáo rằng toàn bộ 16 GB văn bản bài viết của Wikipedia tiếng Anh đã được mã hóa thành một DNA tổng hợp.[70]

Tính mở

Ko giống như những bách khoa toàn thư truyền thống lịch sử, Wikipedia tuân theo nguyên tắc trì hoãn [ note 2 ] về tính bảo mật thông tin của nội dung. [ 71 ]

Hạn chế sửa đổi

220px Wikipedia editing interface Giao diện chỉnh sửa mã nguồn của Wikipedia .Do Wikipedia ngày càng trở nên phổ cập, 1 số ít phiên bản, gồm với cả phiên bản tiếng Anh, đã đưa ra những hạn chế sửa đổi trong 1 số ít trường hợp, ví dụ tiêu biểu như chỉ người sử dụng đã ĐK mới hoàn toàn với thể tạo một bài viết mới. [ 72 ] Một số bài đặc trưng quan yếu gây tranh cãi, nhạy cảm hoặc dễ bị phá hoại trên Wikipedia tiếng Anh và một số ít phiên bản khác đều được bảo vệ ở một mức độ nào đó. [ 73 ] [ 74 ] Một bài viết liên tục bị phá hoại hoàn toàn với thể bị bán khóa hoặc số lượng giới hạn cho những thành viên xác nhận lan rộng ra, với tức thị chỉ những người nào đã với quyền xác nhận tự động hóa hoặc xác nhận lan rộng ra mới hoàn toàn với thể sửa đổi nó. [ 75 ] Bài viết nào liên tục gây tranh cãi hoàn toàn với thể bị khóa ở mức chỉ với quản trị viên mới chỉnh sửa và biên tập được bài. [ 76 ]Trong 1 số ít trường thống nhất định, toàn bộ những biên tập viên được phép ý kiến đề nghị những sửa đổi, nhưng 1 số ít biên tập viên khác phải xem xét lại, tùy thuộc vào những điều kiện kèm theo nhất định. Ví dụ : Wikipedia tiếng Đức duy trì " phiên bản ko thay đổi " của những bài viết, [ 77 ] đã qua một số ít nhìn nhận nhất định. Sau những thử nghiệm lê dài và tranh luận hội đồng, Wikipedia tiếng Anh đã trình làng mạng lưới hệ thống " những đổi khác đang chờ được khắc phục và xử lý " vào tháng 12 năm 2012. [ 78 ] Theo mạng lưới hệ thống này, tại một số ít bài viết dễ gây tranh cãi hoặc dễ bị phá hoại, những sửa đổi của người sử dụng mới và chưa ĐK sẽ được thành viên với uy tín xét duyệt trước lúc chúng được xuất bản. [ 79 ]

Xét duyệt những đổi khác

220px Sự độc lạ giữa những phiên bản của một bài viết được lưu lại .Mặc dù những biến hóa ko được xem xét một cách với mạng lưới hệ thống, ứng dụng tương hỗ Wikipedia phân phối những phương tiện nhất định được cho phép bất kể người nào cũng hoàn toàn với thể xem xét những đổi khác do người khác thực thi. Trang " Lịch sử " của mỗi bài viết link tới mỗi bản sửa đổi. [ note 3 ] Trên hầu hết những bài viết, bất kể người nào cũng hoàn toàn với thể hoàn tác những biến hóa của người khác bằng cách nhấp vào link trên trang lịch sử dân tộc của bài viết. Người nào cũng hoàn toàn với thể xem những thay đổi mới nhất của những bài viết và người nào cũng hoàn toàn với thể duy trì một " list theo dõi " những bài viết mà họ chăm sóc để nhận thông tin về những đổi khác tương quan. " Tuần tra những trang mới " là một trật tự để rà soát những bài viết mới tạo. [ 80 ]Năm 2003, nghiên cứu sinh Tiến sĩ kinh tế tài chính học Andrea Ciffolilli lập luận rằng ngân sách trả tiền giao dịch thấp lúc tham gia vào một wiki tạo ra chất xúc tác cho sự tăng trưởng hợp tác và những tính năng như được cho phép thuận tiện truy vấn những phiên bản trước kia của một trang với lợi cho việc " thiết kế xây dựng phát minh thông minh " hơn " hủy hoại phát minh thông minh ". [ 81 ]

Phá hoại

White-haired elderly gentleman in suit and tie speaks at a podium. Nhà báo người Mỹ John Seigenthaler ( 1927 – năm trước ), chủ đề của vụ Wikipedia viết sai tiểu truyện của Seigenthaler .Bất kỳ biến hóa hoặc chỉnh sửa nào nhằm mục đích thao túng nội dung để tổn hại tới tính toàn vẹn của Wikipedia đều được coi là hành vi phá hoại. Những kiểu phá hoại phổ cập và rõ ràng nhất gồm với thêm vào những lời tục tĩu hay vui nhộn thô thiển, quảng cáo và những loại thư rác khác ; [ 82 ] hoặc phá hoại bằng cách xóa một phần nội dung hoặc xóa trắng cả trang. Cũng với những loại phá hoại ít thông dụng hơn, ví dụ tiêu biểu như thêm thông tin xô lệch vào bài viết, biến hóa định dạng chuẩn, sửa đổi ngữ nghĩa của trang như tiêu đề hoặc thể loại của trang, nghịch mã wiki của một bài viết hoặc sử dụng hình ảnh một cách gián đoạn. [ 83 ]Những phá hoại hiển nhiên thường dễ bị xóa khỏi những bài viết trên Wikipedia ; thời hạn trung bình để phát hiện và khắc phục phá hoại là vài phút. [ 84 ] [ 85 ] Tuy nhiên, 1 số ít phá hoại cần nhiều thời hạn hơn để khắc phục. [ 86 ]

Tháng 5 năm 2005, một người khuyết danh đã đưa thông tin sai lệch vào tiểu truyện của chính khách Mỹ John Seigenthaler, mạo nhận Seigenthaler là một nghi phạm trong vụ sát hại John F. Kennedy, và nội dung sai này ko được sửa trong bốn tháng, gây nên sự cố tiểu truyện Seigenthaler. Seigenthaler – giám đốc biên tập sáng lập của USA Today, sáng lập viên của First Amendment Center (Trung tâm Tu chính án Thứ nhất) của Freedom Forum (Diễn đàn Tự do) tại Đại học Vanderbilt, đã gọi điện cho đồng sáng lập Wikipedia Jimmy Wales, hỏi liệu Wales với thể tìm ra người nào đã đưa thông tin sai lệch này hay ko. Wales trả lời ko, nhưng sau này thủ phạm đã được tìm ra.[87][88] Sau vụ việc, Seigenthaler mô tả Wikipedia là "một phương tiện nghiên cứu thiếu sót và vô trách nhiệm". Sự cố này đã dẫn tới những thay đổi về chính sách tại Wikipedia, thắt chặt mức độ kiểm chứng thông tin đối với những bài viết về nhân vật còn sống.[89]

Tranh chấp chỉnh sửa và biên tập

Lúc tranh chấp về nội dung trong một bài viết, những thành viên hoàn toàn với thể liên tục triển khai những thao tác lùi sửa đổi của đối phương, được gọi là " luận chiến ". [ 90 ] [ 91 ] Quá trình này được nhìn nhận là làm tiêu tốn tài nguyên mà ko bổ trợ kỹ năng và tri thức với ích cho bài viết, [ 92 ] cũng như tạo ra một nền văn hóa truyền thống chỉnh sửa và biên tập mang tính khó khăn đối đầu, [ 93 ] dựa trên xung đột [ 94 ] gắn liền với vai trò nam nữ nam tính mạnh mẽ truyền thống cuội nguồn, [ 95 ] góp thêm phần vào sự thiên vị nam nữ trên Wikipedia .

Chính sách và luật lệ

Video
Jimbo at Fosdem cropped.jpg
16px Nuvola apps kaboodle.svg Wikimania, 60 Minutes, CBS, 20 phút, ngày 5 tháng 4 năm 2015, đồng sáng lập Jimmy Wales tại Fosdem

Nội dung trong Wikipedia tuân theo luật ( đơn cử là luật bản quyền ) Hoa Kỳ và tiểu bang Virginia, nơi đặt phần đông sever của Wikipedia. Ngoài những yếu tố pháp lý, những nguyên tắc chỉnh sửa và biên tập của Wikipedia được biểu lộ trong " Năm rường cột " và trong nhiều pháp luật và hướng dẫn nhằm mục đích xác lập nội dung một cách thích hợp. Những lao lý này được ghi dưới dạng wiki, những biên tập viên của Wikipedia hoàn toàn với thể viết và sửa đổi. [ 96 ] Những thành viên thực thi lao lý bằng cách lược bỏ hoặc sửa lại những nội dung ko đạt chuẩn. Quy định của những phiên bản ngôn từ khác được dịch từ lao lý của Wikipedia tiếng Anh ; nhưng sau đó đã dần khác nhau. [ 77 ]Theo pháp luật của Wikipedia tiếng Anh, mỗi mục từ trong Wikipedia phải nói về một chủ đề bách khoa và ko phải là mục từ trong tự điển hoặc kiểu tự điển. [ 97 ] Chủ đề này phải phân phối những tiêu chuẩn về " độ tiêu biểu vượt trội " của Wikipedia, [ 98 ] thường với tức thị chủ đề đó phải được đưa tin trên những phương tiện đi lại truyền thông online chính thống hoặc Open trên những tạp chí học thuật to và độc lập. Wikipedia chỉ truyền đạt những tri thức và kỹ năng đã được xác nhận, tức Wikipedia ko đăng những nghiên cứu và dò la và ý tưởng thông minh mới. Một thông tin nào đó hoàn toàn với thể bị nghi vấn thì cần được dẫn từ một nguồn tìm hiểu thêm đáng an toàn và đáng tin cậy. [ 99 ] Do đó, nhiều lúc những thông tin đúng hoàn toàn với thể bị xóa do ko với nguồn. [ 100 ] Ngoài ra, Wikipedia luôn mang thái độ trung lập, tức là Wikipedia tổng hợp quan niệm từ những nguồn độc lập và trình diễn nó trong bài viết bách khoa một cách kết hợp và hợp lý. [ 101 ]

Quản trị

Chế độ vô chính phủ nước nhà khởi đầu của Wikipedia cũng đã dần tích hợp những yếu tố dân chủ và thứ bậc theo thời hạn. [ 102 ] [ 103 ] Một bài viết trên Wikipedia ko thuộc quyền sở hữu của người nào – người tạo ra nó, những thành viên khác, hay chủ thể của bài viết. [ 104 ]Những biên tập viên với uy tín trong hội đồng hoàn toàn với thể ứng cử một trong nhiều cấp quản trị tự nguyện : khởi đầu với " điều phối viên / dữ gìn và bảo vệ viên ", [ 105 ] những người sử dụng với độc quyền xóa trang, khóa bài viết trong trường hợp bị phá hoại hoặc tranh chấp chỉnh sửa và biên tập và chặn sửa đổi của 1 số ít người. Dù mang tên tương tự nhưng quản trị viên ko được lợi bất kể độc quyền đặc trưng quan yếu nào trong việc ra quyết định hành động ; thay vào đó, quyền hạn của họ đa phần bị số lượng giới hạn trong việc triển khai những chỉnh sửa với tác động tác động trên toàn dự án Bất Động Sản và do đó ko được phép so với những biên tập viên thường thì và thực thi những hạn chế nhằm mục đích ngăn ngừa những chỉnh sửa gây rối ( ví dụ tiêu biểu như phá hoại ). [ 106 ] [ 107 ]Ngày càng ít biên tập viên trở thành quản trị viên hơn những năm trước, một phần là do trật tự xét duyệt những quản trị viên tiềm năng của Wikipedia đã trở nên khó tính hơn. [ 108 ]

Cùng đồng

Jimmy Wales lập luận rằng phần to những đóng góp cho Wikipedia tới từ "một cùng đồng … một nhóm tận tâm gồm vài trăm tự nguyện viên", cho nên dự án cũng "giống như một tổ chức truyền thống".[109] Năm 2008, một bài báo trên tạp chí Slate báo cáo rằng: "Theo những nhà nghiên cứu ở Palo Alto, một phần trăm người sử dụng Wikipedia chịu trách nhiệm cho khoảng một nửa số sửa đổi của trang web này."[110] Sau này Aaron Swartz tranh cãi về những phương pháp giám định này, lưu ý rằng phần to nội dung (được đo bằng số ký tự) của một số bài viết mà anh lấy mẫu do những người sử dụng với số lượt sửa đổi thấp đóng góp.[111]

Một nghiên cứu năm 2007 của những nhà nghiên cứu Đại học Dartmouth cho thấy "những người đóng góp ẩn danh và ko thường xuyên cho Wikipedia […] cũng là một nguồn tri thức đáng tin cậy như những người với đăng ký".[112] Năm 2009, Jimmy Wales tuyên bố rằng "hóa ra hơn 50% tổng số chỉnh sửa là do 0,7% người sử dụng đóng góp…[tức] 524 người… Và trên thực tế, 2% tích cực nhất, tức là 1.400 người, đã thực hiện 73,4% tổng số sửa đổi."[109] Tuy nhiên, vào năm 2009, biên tập viên kiêm nhà báo Henry Blodget của Business Insider chỉ ra rằng trong một mẫu bài viết ngẫu nhiên, hầu hết nội dung trên Wikipedia (đo bằng lượng văn bản đóng góp còn tồn tại cho tới lần chỉnh sửa mẫu mới nhất) được tạo bởi "người ngoài cuộc", còn hầu hết việc biên tập và định dạng được thực hiện bởi "người trong cuộc".[109] Theo một nghiên cứu năm 2009, với "chứng cứ rằng cùng đồng Wikipedia với một sự phản kháng ngày càng tăng với những nội dung mới".[113] Một số nghiên cứu chỉ ra rằng hầu hết những người đóng góp cho Wikipedia là nam giới; còn kết quả của một cuộc khảo sát của Quỹ Wikimedia vào năm 2008 cho thấy chỉ với 13% biên tập viên Wikipedia là nữ giới.[114]

Phiên bản ngôn từ

Hiện với 313 phiên bản ngôn từ của Wikipedia. [ 115 ] Tính tới tháng 1 năm 2021, sáu phiên bản to nhất theo thứ tự là Wikipedia tiếng Anh, Cebuano, Thụy Điển, Đức, Pháp và Hà Lan. Những Wikipedia to thứ hai và thứ ba nhờ vào bot tạo bài viết Lsjbot, tính tới năm 2013 đã tạo ra khoảng chừng một nửa số bài viết trên Wikipedia tiếng Thụy Điển và hầu hết những bài viết trên Wikipedia tiếng Cebuano và Waray. Hai phiên bản Cebuano và Waray là hai ngôn từ địa phương của Philippines. [ 116 ]Ngoài sáu trang đứng đầu, với mười hai Wikipedias với hơn một triệu bài viết ( tiếng Nga, tiếng Ý, tiếng Tây Ban Nha, tiếng Ba Lan, tiếng Waray, tiếng Việt, tiếng Nhật, tiếng Trung, tiếng Ả Rập Người nào Cập, tiếng Ả Rập, tiếng Nhân tình Đào Nha và tiếng Ukraina ), và sáu Wikipedia với hơn 500.000 bài viết ( tiếng Ba Tư, Catalan, Serbia, Indonesia, Na Uy Bokmål và Nước Hàn ), 43 phiên bản Wikipedia khác với hơn 100.000 bài và 82 phiên bản Wikipedia khác với trên 10.000 bài. [ 1 ] [ 116 ] Wikipedia tiếng Anh là phiên bản to nhất với hơn 6,2 triệu bài viết. Tính tới tháng 1 năm 2019, theo Alexa, miền phụ tiếng Anh ( en.wikipedia.org ; Wikipedia tiếng Anh ) nhận được khoảng chừng 57 % lưu lượng truy vấn của Wikipedia, lượng còn lại thuộc về những ngôn từ tiếng Nga : 9 % ; tiếng Trung : 6 % ; Tiếng Nhật : 6 % ; tiếng Tây Ban Nha : 5 %. [ 5 ]

Vì Wikipedia dựa trên nền tảng Web và với mặt trên toàn toàn cầu, những biên tập viên của cùng một ấn bản tiếng nói với thể sử dụng những phương ngữ khác nhau hoặc với thể tới từ những quốc gia khác nhau (ví dụ như phiên bản tiếng Anh). Những khác biệt này với thể dẫn tới xung đột về khác biệt chính tả trong tiếng Anh (ví dụ: colour hay color)[117] cũng như khác biệt về quan niệm.[118]

Những phiên bản ngôn từ tuân theo những chủ trương toàn cục ( như " thái độ trung lập " ) nhưng khác nhau về 1 số ít quan niệm chủ trương và thực tiễn, đáng chú ý quan tâm nhất là việc liệu hình ảnh ko được cấp phép tự do với được sử dụng theo nhu yếu sử dụng kết hợp và hợp lý hay ko. [ 119 ] [ 120 ] [ 121 ]Jimmy Wales miêu tả Wikipedia là " một nỗ lực để tạo ra và phân phối một bộ bách khoa toàn thư mở chất lượng cao nhất hoàn toàn với thể cho mọi người trên hành tinh bằng ngôn từ của họ ". [ 122 ] Mỗi phiên bản ngôn từ ko ít hoạt động tiêu khiển độc lập nhưng đều được điều phối và giám sát bởi Meta-Wiki – wiki của Quỹ Wikimedia sử dụng để duy trì toàn bộ những dự án Bất Động Sản của mình ( Wikipedia và những dự án Bất Động Sản khác ). [ 123 ] Ví dụ : Meta-Wiki cung ứng số liệu thống kê quan yếu về toàn bộ những ấn bản ngôn từ của Wikipedia, [ 124 ] và duy trì list bài viết mà mọi Wikipedia nên với. [ 125 ] Danh sách tương quan tới nội dung cơ bản theo chủ đề : tiểu truyện, lịch sử dân tộc, địa lý, xã hội, văn hóa truyền thống, khoa học, kỹ thuật tiên tiến và toán học. Ko hiếm những bài viết tương quan mạnh tới một ngôn từ đơn cử ko với bài viết tương ứng trong một phiên bản khác. Ví dụ : những bài viết về những thị xã nhỏ ở Hoa Kỳ hoàn toàn với thể chỉ với ở bản tiếng Anh, dù phân phối những tiêu chuẩn về độ tiêu biểu vượt trội của những Wikipedia ngôn từ khác .Những bài viết đã dịch chỉ đại diện thay mặt cho một phần nhỏ những bài viết trong hầu hết những phiên bản, một phần là do những phiên bản đó ko được cho phép dịch những bài viết một cách trọn vẹn tự động hóa. [ 126 ] Những bài viết với sẵn bằng nhiều ngôn từ hoàn toàn với thể cung ứng " link interwiki ", link tới những bài viết tương ứng trong những phiên bản khác .

Một nghiên cứu do PLOS ONE công bố vào năm 2012 cũng ước tính tỷ lệ đóng góp cho những ấn bản Wikipedia khác nhau từ những khu vực khác nhau trên toàn cầu. Nghiên cứu này báo cáo rằng tỷ lệ những sửa đổi được thực hiện từ Bắc Mỹ là 51% đối với Wikipedia tiếng Anh và 25% đối với Wikipedia tiếng Anh đơn thuần.[127]

Suy thoái tại Wikipedia tiếng Anh

220px User demography.svg [127]Ước tính lượng san sẻ góp phần từ những khu vực khác nhau trên quốc tế cho những ấn bản Wikipedia khác nhau .

Ngày 1 tháng 3 năm 2014, bài báo "Tương lai của Wikipedia" của The Economist trích dẫn một phân tích xu hướng liên quan tới dữ liệu do Wikimedia Foundation xuất bản: "[t] số biên tập viên cho phiên bản tiếng Anh đã giảm một phần ba trong 7 năm",[128] tỷ lệ này về cơ bản là trái ngược với thống kê cho Wikipedia bằng những tiếng nói khác (ko phải tiếng Anh). The Economist báo cáo rằng kể từ năm 2008, số lượng hiệp tác viên với trung bình 5 chỉnh sửa trở lên mỗi tháng là tương đối ổn định đối với Wikipedia bằng những tiếng nói khác là khoảng 42.000 biên tập viên, chênh lệch nhỏ theo mùa là khoảng 2.000 biên tập viên trở lên. Bằng cách so sánh chi tiết, số lượng biên tập viên tích cực trên Wikipedia tiếng Anh được trích dẫn là đạt đỉnh vào năm 2007 với khoảng 50.000 người rồi giảm xuống 30.000 vào đầu năm 2014.

Nếu sự sụt giảm này liên tục giữ nguyên với tỷ suất xu thế được trích dẫn là khoảng chừng 20.000 biên tập viên bị mất trong vòng bảy năm, thì tới năm 2021 sẽ chỉ với 10.000 biên tập viên hoạt động tiêu khiển trên Wikipedia tiếng Anh. [ 128 ] Phân tích này cũng cho thấy Wikipedia những ngôn từ khác ( ko phải tiếng Anh ) thành công xuất sắc trong việc giữ chân những biên tập viên tích cực bằng cơ sở vật chất tái tạo và duy trì, lúc mà số lượng tương đối ko đổi ở mức khoảng chừng 42.000. [ 128 ] Ko với phản hồi nào được đưa ra tương quan tới tiêu chuẩn chủ trương chỉnh sửa độc lạ với Wikipedia bằng ngôn từ khác ( ko phải tiếng Anh ) sẽ cung ứng một giải pháp thay thế sửa chữa khả thi cho Wikipedia tiếng Anh để cải tổ hiệu suất cao tỷ suất hao hụt biên tập viên đáng kể trên Wikipedia tiếng Anh. [ 129 ]

Đón nhận

Nhiều biên tập viên đã chỉ trích bộ pháp luật ngày càng nhiều của Wikipedia, gồm hơn năm mươi chủ trương và sắp 150.000 từ ( tính tới năm năm trước ). [ 130 ] [ 131 ]

Wikipedia cũng bị phê bình là sự thiên vị mang tính hệ thống. Vào năm 2010, nhà báo Edwin Black mô tả Wikipedia là một hỗn hợp của "sự thực, một nửa sự thực và vài sự giả dối".[132] Những bài báo trong Biên niên sử về Giáo dục Đại họcTạp chí Thủ thư Học thuật đã chỉ trích chính sách Thái độ trung lập của Wikipedia, kết luận rằng thực tế là Wikipedia rõ ràng ko được thiết kế để phân phối thông tin xác thực về một chủ đề, mà là tập trung vào tất cả những quan niệm chính về chủ đề này, ít chú ý hơn tới những quan niệm phụ và tạo ra những thiếu sót với thể dẫn tới niềm tin sai trái dựa trên thông tin ko đầy đủ.[133][134][135]

Tuần tự vào năm 2010 và 2011, Oliver Kamm và Edwin Black cáo buộc rằng những bài viết bị chi phối bởi những biên tập viên ồn ào nhất và kiên trì nhất, thường là của một nhóm với "nhiều tri thức" về chủ đề này.[132][136] Một bài báo năm 2008 trên tạp chí Education Next kết luận rằng với tư cách là một nguồn tài nguyên về những chủ đề gây tranh cãi, Wikipedia với thể bị thao túng và bị chỉ đạo.[19]

Năm 2006, trang web phê bình Wikipedia Watch liệt kê hàng chục ví dụ về đạo văn trong Wikipedia tiếng Anh.[137]

Độ đúng mực của nội dung

Những bài viết trong những bộ bách khoa toàn thư truyền thống như Encyclopædia Britannica được những chuyên gia viết tỷ mỉ, nên những bộ bách khoa đó nổi tiếng về độ xác thực.[138] Nhưng một cuộc bình duyệt vào năm 2005 của tạp chí khoa học Nature đối với bốn mươi hai mục từ khoa học trên cả Wikipedia và Encyclopædia Britannica tìm thấy chỉ với ít sự khác biệt về độ xác thực, và kết luận rằng "những bài viết khoa học trung bình trong Wikipedia với khoảng bốn chỗ sai; còn Britannica với ba."[139] Joseph Reagle cho rằng nghiên cứu với thể phản ánh "khả năng chuyên môn của những người đóng góp cho Wikipedia" trong mảng khoa học, nhưng "Wikipedia với thể ko hoạt động tốt tương tự nếu lấy một mẫu ngẫu nhiên những bài viết thuộc chủ đề nhân văn."[140] Những người khác đưa ra những lời chỉ trích tương tự.[141] Sau này, Encyclopædia Britannica đã phản đối kết quả nghiên cứu này của Nature;[142] Nature đáp lại bằng cách chưng bỏ những luận điểm Britannica đưa ra.[143] Ngoài những dị đồng quan niệm này, những người khác đã rà soát kích thước mẫu và phương pháp lựa chọn mẫu Nature từng sử dụng, và coi đó là một "thiết kế nghiên cứu sai trái".[144]

Về phía mình, Wikipedia tự nhận là ko chịu nghĩa vụ và trách nhiệm ở đầu cuối cho những công bố và nội dung trên Wikipedia. [ 145 ]Nhà kinh tế tài chính học Tyler Cowen phản hồi rằng : " Nếu trong một thời hạn ngắn mà phải đoán xem liệu Wikipedia hay bài báo trung bình của tạp chí tìm hiểu thêm về kinh tế tài chính học với nhiều năng lực đúng hơn, tôi nghĩ rằng tôi sẽ chọn Wikipedia. " Tuy nhiên, ông cũng cảnh báo nhắc nhở rằng những website Internet cũng thường chứa nhiều lỗi và những học giả và chuyên viên phải thận trọng trong việc khắc phục chúng. [ 146 ]

Những nhà phê bình cho rằng Wikipedia ko đáng tin cậy do sở hữu tính chất mở và thiếu những nguồn tham khảo thích hợp cho phần to thông tin.[147] Một số cho rằng Wikipedia với thể đáng tin cậy, nhưng độ tin cậy của một bài viết bất kỳ thì ko rõ. Những biên tập viên của những tài liệu tham khảo truyền thống như Encyclopædia Britannica nghi vấn về tính khả dụng và địa vị của dự án với tư cách là một bách khoa toàn thư. Jimmy Wales tuyên bố rằng Wikipedia đã tránh được nhiều vấn nạn "tin giả" vì cùng đồng Wikipedia thường xuyên tranh luận về chất lượng của nguồn dẫn trong những bài viết.[148]

Cấu trúc mở của Wikipedia làm cho nó trở thành mục tiêu cho những kẻ lường đảo trên Internet, gửi thư rác cùng nhiều hình thức vận động với trả tiền, với thể làm cho việc duy trì một bách khoa toàn thư trực tuyến trung lập và với thể kiểm chứng được trở nên khó khăn.[149] Để ứng phó với vấn nạn biên tập được tài trợ và biên tập được tài trợ ngầm, The Wall Street Journal (Tạp chí Thị trấn Wall) báo cáo là Wikipedia đã tăng cường những quy định chống lại việc biên tập được tài trợ ngầm[150] – "Khởi đầu từ thứ Hai [16 tháng 6 năm 2014], những thay đổi trong điều khoản sử dụng của Wikipedia yêu cầu rằng người nào được trả tiền để biên tập bài phải tiết lộ việc đó. Giám đốc truyền thông của Wikimedia Katherine Maher cho biết thay đổi này nhằm khắc phục giận dữ của những biên tập viên tự nguyện rằng 'chúng ta ko phải là một nhà cung cấp quảng cáo; chúng ta là một bách khoa toàn thư.'"[150][151][152]

Một quyển sách giáo khoa luật của Harvard Legal Research in a Nutshell (2011) giới thiệu Wikipedia là một "nguồn tham khảo chung", "với thể giúp ích" trong việc "tăng tốc trong pháp luật liên quan một tình huống" và "dù ko với thẩm quyền, nhưng với thể phân phối thông tin cơ bản cũng như dẫn tới những nguồn tài liệu chuyên sâu hơn".[153]

Ko được khuyến khích trong giáo dục

Hầu hết những giảng viên ĐH ko khuyến khích sinh viên dẫn nguồn tự điển bách khoa nào trong những bài viết học thuật, ưu tiên những nguồn sơ cấp ; 1 số ít còn cấm trích dẫn Wikipedia. [ 154 ] [ 155 ] Wales nhấn mạnh vấn đề rằng bách khoa toàn thư nào cũng ko thích hợp để làm nguồn và đừng dựa vào nó để làm nguồn uy tín. Wales cho biết ( 2006 hoặc trước đó ) hàng tuần ông nhận được khoảng chừng mười email từ những sinh viên nói rằng bài luận của họ bị điểm kém vì dẫn nguồn Wikipedia ; ông đáp rằng họ bị vậy là xứng danh. " Vì Chúa, bạn đang học ĐH kia mà ; đừng dẫn nguồn tự điển bách khoa ", Wales nói. [ 156 ]

Tháng 2 năm 2007, một bài báo trên The Harvard Crimson báo cáo rằng một số giáo sư tại Đại học Harvard đã đưa những bài viết trên Wikipedia vào giáo trình của họ mà ko trông thấy rằng những bài viết này với thể bị thay đổi.[157] Tháng 6 năm 2007, cựu chủ toạ của Hiệp hội Thư viện Hoa Kỳ Michael Gorman đã lên án Wikipedia và Google, tuyên bố rằng những học giả ủng hộ việc sử dụng Wikipedia là "những nhà tri thức ngang tầm với một chuyên gia dinh dưỡng khuyến nghị một chế độ ăn kiêng ổn định gồm Big Mac với đủ thứ hầm bà lằng."[158]

tin tức y khoa

Ngày 5 tháng 3 năm 2014, Julie Beck viết bài "Nguồn thông tin chăm sóc sức khỏe số 1 của chưng sĩ: Wikipedia" cho tạp chí The Atlantic, tuyên bố rằng "Năm mươi phần trăm chưng sĩ tra cứu tình trạng bệnh trên trang (Wikipedia) và một số còn tham gia biên tập những bài viết để tăng chất lượng thông tin sẵn với." Beck tiếp tục trình bày chi tiết rằng những chương trình mới của Amin Azzam tại Đại học San Francisco nhằm phân phối những khóa học của trường y cho sinh viên y để học cách biên tập và cải thiện những bài viết về sức khỏe trên Wikipedia, cũng như những chương trình kiểm soát chất lượng nội bộ do Wikipedia tổ chức của James Heilman để cải thiện một nhóm 200 bài viết liên quan tới sức khỏe với tầm quan yếu y tế trung tâm theo tiêu chuẩn cao nhất của Wikipedia về những bài viết bằng cách sử dụng Thứ tự giám định Bài viết chọn lựa và Bài viết tốt.[159] Trong một bài báo tiếp theo vào ngày 7 tháng 5 năm 2014 trên tờ The Atlantic với tiêu đề "Liệu Mang Bao Giờ Wikipedia Là Một Văn Bản Y Khoa Rõ Ràng?", Julie Beck trích lời James Heilman của WikiProject Medicine (Dự án Y khoa trên Wikipedia): "Chỉ vì một tham khảo đã qua bình duyệt chưa đồng nghĩa với việc đó là một tham khảo chất lượng cao."[160] Beck bổ sung: "Wikipedia với trật tự bình duyệt riêng trước lúc những bài viết được xếp hạng 'tốt' hay 'chọn lựa'. Heilman từng tham gia vào quá trình đó và nói rằng 'ít hơn một phần trăm' những bài viết y khoa trên Wikipedia đã đậu." [160]

Phạm vi những chủ đề và thiên vị mạng lưới hệ thống

Vì là bách khoa toàn thư trực tuyến với hàng terabyte dung tích, Wikipedia hoàn toàn với thể chứa nhiều chủ đề hơn so với bất kể bách khoa toàn thư giấy nào. [ 161 ] Những biên tập viên liên tục xem xét mức độ và phương pháp bao trùm đúng mực trên Wikipedia và sự ko tương đồng cũng diễn ra ( xem chủ nghĩa xóa và chủ nghĩa thêm ). [ 162 ] [ 163 ] Wikipedia chứa những tài liệu mà 1 số ít người hoàn toàn với thể thấy phản cảm, xúc phạm hoặc khiêu dâm. Chính sách ' Wikipedia ko bị kiểm duyệt ' nhiều lúc gây tranh cãi : vào năm 2008, Wikipedia đã phủ nhận một đề xuất kiến nghị trực tuyến chống lại việc đưa hình ảnh của Muhammad vào bài viết Muhammad của ấn bản tiếng Anh, trích dẫn chủ trương này. Một số tài liệu nhạy cảm về mặt chính trị, tôn giáo và khiêu dâm trên Wikipedia đã làm cho Wikipedia bị kiểm duyệt bởi cơ quan chính phủ ở Trung Quốc, Pakistan, [ 164 ] cùng những vương quốc khác .
277px Wikipedia content by subject Biểu đồ hình tròn trụ của nội dung Wikipedia theo chủ đề kể từ tháng 1 năm 2008 .Một dò la và nghiên cứu năm 2008 do những nhà nghiên cứu tại Đại học Carnegie Mellon và Trung tâm Nghiên cứu Palo Alto thực thi đã đưa ra sự phân bổ những chủ đề cũng như sự tăng trưởng trong từng nghành ( từ tháng 7 năm 2006 tới tháng 1 năm 2008 ) : [ 165 ]

  • Văn hóa nghệ thuật: 30% (210%)
  • Tiểu truyện và con người: 15% (97%)
  • Địa lý và địa điểm: 14% (52%)
  • Khoa học xã hội và xã hội: 12% (83%)
  • Lịch sử và sự kiện: 11% (143%)
  • Khoa học tự nhiên và vật lý: 9% (213%)
  • Khoa học và khoa học ứng dụng: 4% (−6%)
  • Hệ thống tôn giáo và tôn giáo: 2% (38%)
  • Sức khỏe: 2% (42%)
  • Toán học và logic: 1% (146%)
  • Tư tưởng và triết lý: 1% (160%)

Những số lượng này chỉ nói tới số lượng bài viết : một chủ đề hoàn toàn với thể chứa một số lượng to những bài viết ngắn và một chủ đề khác chứa một số lượng nhỏ những bài viết dài. Thông qua chương trình " Wikipedia Loves Libraries ", Wikipedia hợp tác với những thư viện công cùng to như Thư viện Công cùng Thành Thị trấn New York về Nghệ thuật Trình diễn để lan rộng ra khoanh vùng phạm vi nội dung của mình tới những chủ đề và bài viết ít được chăm sóc. [ 166 ]Một nghiên cứu và dò la năm 2011 của những nhà nghiên cứu tại Đại học Minnesota chỉ ra rằng những biên tập viên nam và nữ tập trung chuyên sâu vào những chủ đề khác nhau. Nữ giới tập trung chuyên sâu nhiều hơn vào thể loại Con người và Nghệ thuật, còn phái mạnh tập trung chuyên sâu nhiều hơn vào Địa lý và Khoa học. [ 167 ]

Độ bao phủ và thiên hướng

Nghiên cứu của Viện Internet Oxford do Mark Graham thực thi vào năm 2009 chỉ ra rằng sự phân bổ địa lý của những chủ đề là rất ko đồng đều. Châu Phi là khu vực ít với bài nhất. [ 168 ] Trên 30 phiên bản ngôn từ của Wikipedia, những bài viết lịch sử vẻ vang và đề mục nói về lịch sử dân tộc ( hình thành ) thường xoay quanh nghành tương quan tới châu Âu và tập trung chuyên sâu vào những sự kiện sắp đây. [ 169 ]

Một bài xã thuyết năm 2014 trên tờ The Guardian cho rằng người ta dành nhiều công sức để phân phối nguồn tham khảo cho danh sách diễn viên khiêu dâm nữ hơn là danh sách nhà văn nữ.[170]

Thiên vị mạng lưới hệ thống

Lúc nhiều biên tập viên đóng góp vào một chủ đề hoặc một tập hợp những chủ đề, với thể phát sinh thiên vị hệ thống, do nền tảng nhân khẩu học của những biên tập viên. Năm 2011, Wales tuyên bố rằng mức độ phủ sóng ko đồng đều phản ánh nhân khẩu học của những biên tập viên, trích dẫn ví dụ "tiểu truyện của những phụ nữ nổi tiếng trong lịch sử và những vấn đề xung quanh việc chăm sóc trẻ sơ sinh".[52] Ngày 22 tháng 10 năm 2013, bài luận "Sự suy giảm của Wikipedia" của Tom Simonite trên Technology Review (Tạp chí Khoa học) của MIT thảo luận về tác động của sự thiên vị hệ thống và chính sách leo thang đối với xu hướng giảm số lượng biên tập viên.[53]Năm 2013, Taha Yasseri thuộc Đại học Oxford nghiên cứu những xu hướng thống kê của sự thiên lệch hệ thống trên Wikipedia được giới thiệu bằng cách biên tập những xung đột kèm cách khắc phục.[171][172] Nghiên cứu của ông xem xét hành vi làm việc phản tác dụng của việc luận chiến. Yasseri cho rằng những thao tác lùi sửa hoặc "hoàn tác" đơn thuần ko phải là thước đo quan yếu nhất cho hành vi phản tác dụng trên Wikipedia và thay vào đó dựa vào phép đo thống kê để phát hiện "những cặp nội dung lùi sửa" hoặc "những cặp lùi sửa lẫn nhau". "Cặp lùi sửa lẫn nhau" là một biên tập viên lùi sửa nội dung của một biên tập viên khác, sau đó biên tập viên kia lại lùi sửa đưa bài viết trở lại nội dung cũ. Kết quả được lập bảng cho một số phiên bản tiếng nói của Wikipedia. Ba bài viết với tỷ lệ xung đột to nhất trên Wikipedia tiếng Anh là George W. Bush, Chủ nghĩa vô chính phủ và Muhammad.[172] Còn tại Wikipedia tiếng Đức, ba tỷ lệ xung đột to nhất tại thời khắc đó là những bài về Croatia, Scientology và thuyết mưu mô về sự kiện 11 tháng 9.[172]

Những nhà nghiên cứu từ Đại học Washington tăng trưởng một quy mô thống kê để giám sát sự thiên vị với mạng lưới hệ thống trong hành vi của người sử dụng Wikipedia tương quan tới những chủ đề gây tranh cãi. Những tác giả tập trung chuyên sâu vào những biến hóa hành vi của những quản trị viên bách khoa toàn thư sau lúc giữ cương vị quản trị, và cho rằng sự thiên vị với mạng lưới hệ thống xảy ra sau lúc họ nắm vị trí quản trị viên. [ 173 ] [ 174 ]

Nội dung khiêu dâm

Bài viết trên Wikipedia về album năm 1976 Virgin Killer của ban nhạc Scorpions với ảnh bìa gốc của album – hình ảnh khỏa thân của một bé gái chưa dậy thì. Bìa album này đã gây ra tranh cãi và đã được thay thế ở một số quốc gia. Tháng 12 năm 2008, Internet Watch Foundation (Tổ chức Giám sát Internet) quyết định rằng bìa album là một hình ảnh khiếm nhã với thể phạm pháp và thêm URL của bài viết vào một "danh sách đen" mà tổ chức này phân phối cho những nhà phân phối nhà cung cấp internet của Liên hợp Anh, kết quả là hầu hết những nhà phân phối ở Anh chặn truy cập vào bài viết Virgin Killer trong bốn ngày.[175]

Tháng 4 năm 2010, Sanger viết thư cho Cục Khảo sát Liên bang Mỹ, nêu rõ lo lắng của mình rằng hai thể loại hình ảnh trên Wikimedia Commons với chứa nội dung khiêu dâm trẻ nhỏ, tức vi phạm luật khiêu dâm của Hoa Kỳ. [ 176 ] [ 177 ] Sanger lý giải rằng những hình ảnh tương quan tới ấu dâm và lolicon này ko phải của trẻ nhỏ thật, mà được sử dụng cho mục tiêu " bộc lộ hình ảnh nạn lạm dụng tình dục trẻ nhỏ ", theo Đạo luật PROTECT năm 2003. Luật này cấm chụp ảnh khiêu dâm trẻ nhỏ và hình ảnh phim hoạt hình và hình vẽ của trẻ nhỏ với nội dung tục tĩu. Sanger cũng phân bua quan ngại về năng lực tiếp cận những hình ảnh trên Wikipedia trong trường học. [ 178 ] Phát ngôn viên của Quỹ Wikimedia Jay Walsh đã chưng bỏ cáo buộc của Sanger, nói rằng Wikipedia ko với " tài liệu mà chúng tôi cho là phạm pháp. Nếu với thì chúng tôi sẽ xóa. " Sau khiếu nại của Sanger, Wales đã xóa những hình ảnh tình dục mà ko hỏi quan niệm hội đồng. Một số biên tập viên lập luận rằng quyết định hành động xóa đã quá vội vã vội vàng, sau đó Wales đã tự nguyện từ bỏ 1 số ít quyền hạn mà đó giờ ông nắm giữ vì là đồng sáng lập của dự án Bất Động Sản. Trong một tin nhắn gửi tới Quỹ Wikimedia, Wales viết rằng hành vi này " nhằm mục đích mục tiêu khuyến khích luận bàn về những yếu tố xoay quanh nội dung / tư tưởng, hơn là về tôi và tôi đã hành vi nhanh như thế nào ". [ 179 ] Những nhà phê bình, trong đó với Wikipediocracy, nhận thấy rằng nhiều hình ảnh khiêu dâm bị xóa khỏi Wikipedia từ năm 2010 đã Open trở lại. [ 180 ]

Quyền riêng tư

Mang lo lắng rằng trong mắt pháp luật, quyền riêng tư của một công dân cá thể liệu vẫn còn là quyền riêng tư một " công dân cá thể " ko, hay là của một " nhân vật của công chúng ". [ 181 ] [ note 4 ]Tháng 1 năm 2006, một TANDTC Đức ra lệnh đóng cửa Wikipedia tiếng Đức trong khoanh vùng phạm vi chủ quyền lãnh thổ Đức vì khai tên ko thiếu của hacker quá cố Boris Floricic ( còn gọi là " Tron " ). Ngày 9 tháng 2 năm 2006, đơn chống lại Wikimedia Deutschland bị lật lại, TANDTC ko cho rằng quyền riêng tư của Tron hay của cha mẹ anh đang bị xâm phạm. [ 182 ]Wikipedia với " Volunteer Response Team " ( Nhóm Phản hồi Tự nguyện ) sử dụng mạng lưới hệ thống OTRS để khắc phục và xử lý những nhu yếu mà ko cần phải bật mý tính danh của những bên tương quan ; ví dụ như để xác nhận quyền sử dụng hình ảnh cá thể và những phương tiện đi lại khác trong dự án Bất Động Sản. [ 183 ]

Phân biệt nam nữ

Wikipedia đã bị tạp chí truyền thông lên án là phân biệt nam nữ, quấy rối phái nữ và chứa đầy thiên kiến nam nữ. [ 184 ] [ 185 ] Thái độ được cho là ô nhiễm cùng sự nhân nhượng ngôn từ đấm đá bạo lực và lạm dụng cũng góp thêm phần lý giải cho khoảng cách nam nữ trong hội đồng Wikipedia. [ 186 ]

Hoạt động

Wikimedia Foundation

Wikipedia được quản lý quản lý và tương trợ vốn bởi Quỹ Wikimedia Foundation, một tổ chức triển khai phi doanh thu cũng quản lý và quản lý những dự án Bất Động Sản tương quan như Wikitionary và Wikibooks, quản lý và vận hành bằng góp phần và tương trợ vốn của công chúng. [ 187 ] Biểu mẫu 990 IRS năm 2013 của quỹ cho thấy lệch giá là 39,7 triệu USD, ngân sách là sắp 29 triệu USD, số gia tài là 37,2 triệu USD còn nợ phải trả rơi vào khoảng chừng 2,3 triệu USD. [ 188 ]

Tháng 5 năm 2014, Quỹ Wikimedia bổ nhiệm Lila Tretikov làm tổng giám đốc thứ hai, thế chỗ Sue Gardner.[189] Ngày 1 tháng 5 năm 2014, tờ The Wall Street Journal (TWSJ) đưa tin rằng việc Tretikov xuất thân từ ngành kỹ thuật thông tin từ những năm ở Đại học California đã giúp Wikipedia phát triển theo những hướng tập trung hơn, nương theo tuyên ngôn định vị túc trực của Tretikov "Thông tin cũng giống như ko khí, nó muốn được tự do."[190][191] Cũng trong bài báo, phát ngôn viên Jay Walsh của Wikimedia "cho biết Tretikov sẽ ưu tiên khắc phục vấn đề đó (viết bài với trả tiền). 'Chúng tôi thực sự đang xúc tiến sự sáng tỏ… Chúng tôi đang nhấn mạnh rằng việc viết bài trả phí ko được hoan nghênh.' Chúng tôi đang ưu tiên những sáng kiến thu hút người sử dụng phổ biến hơn, tương trợ Wikipedia trên thiết bị di động tốt hơn, những phương tiện vị trí địa lý mới để tìm kiếm nội dung địa phương thuận lợi hơn, cũng như ưu tiên nhiều phương tiện hơn cho người sử dụng ở toàn cầu thứ hai và thứ ba", Walsh nói.[190]

Sau lúc Tretikov rời Wikipedia do những yếu tố tương quan tới việc sử dụng tính năng " siêu bảo vệ " mà một số ít phiên bản ngôn từ của Wikipedia đã vận dụng, Katherine Maher trở thành giám đốc quản lý thứ ba của Wikimedia vào tháng 6 năm năm nay. [ 192 ] Maher công bố một trong những ưu tiên của cô là yếu tố quấy rối biên tập viên đặc hữu của Wikipedia mà hội đồng quản trị Wikipedia từng xác lập vào tháng 12. [ 193 ]

Hoạt động và tương hỗ ứng dụng

Bài chi tiết cụ thể : MediaWiki

Wikipedia dựa trên MediaWiki, một nền tảng phần mềm wiki chuyên biệt, tự do và với mã nguồn mở, viết bằng tiếng nói PHP và xây trên cơ sở vật chất dữ liệu MySQL.[194] Phần mềm này bao gồm những tính năng lập trình như tiếng nói macro, biến số, hệ thống nhúng bản mẫu (template transclusion), và đổi hướng URL. MediaWiki được phát hành theo Giấy phép Công cùng GNU (GPL) và được những dự án Wikimedia sử dụng, cũng như nhiều dự án wiki khác. Ban sơ Wikipedia chạy trên UseModWiki, một chương trình Perl của Clifford Adams (Phase I). Nó bắt phải viết hoa theo kiểu CamelCase để tạo ra siêu liên kết giữa những bài; sau này mới xuất hiện cú pháp hai dấu ngoặc vuông. Từ tháng 1 năm 2002 (Phase II), Wikipedia khởi đầu sử dụng chương trình PHP wiki với cơ sở vật chất dữ liệu MySQL; phần mềm này do Magnus Manske viết riêng cho Wikipedia. Phần mềm Phase II được sửa nhiều lần để thỏa mãn nhu cầu đang tăng trưởng theo cấp số nhân. Tháng 7 năm 2002 (Phase III), Wikipedia đổi qua phần mềm thế hệ thứ ba MediaWiki, vốn do Lee Daniel Crocker viết.

Một số phần lan rộng ra MediaWiki được thiết lập [ 195 ] để lan rộng ra sức dụng của ứng dụng MediaWiki .

Tháng 4 năm 2005, một phần mở rộng Lucene[196][197] được thêm vào tìm kiếm tích hợp của MediaWiki. Wikipedia chuyển từ MySQL sang Lucene nhằm thực hiện những lệnh tìm kiếm và hiện đang sử dụng Lucene Search 2.1,[198][Cần cập nhật] được viết bằng Java và dựa trên thư viện Lucene 2.3.[199]

Tháng 7 năm 2013, sau lúc thử nghiệm beta thoáng đãng, một tiện ích lan rộng ra WYSIWYG, VisualEditor, được mở nhằm mục đích sử dụng công khai sáng tỏ. [ 200 ] [ 201 ] [ 202 ] [ 203 ] Nó đã vấp phải nhiều sự phản đối và chỉ trích, và được diễn đạt là " chậm rãi và đầy lỗi ". [ 204 ]

Sửa đổi tự động hóa

Wikipedia sử dụng những chương trình máy tính ( được gọi là bot ) để triển khai những tác vụ đơn thuần và lặp đi lặp lại, ví dụ tiêu biểu như sửa những lỗi chính tả phổ cập, những yếu tố về văn phong, hoặc khởi tạo những bài viết mới về địa lý với một định dạng chuẩn với sẵn lấy từ tài liệu thống kê. [ 205 ] [ 206 ] [ 207 ] Tại Wikipedia tiếng Thụy Điển, biên tập viên Sverker Johansson ( sv ) từng sử dụng bot để tạo bài mới và được báo cáo giải trình là đã tạo ra tới 10.000 bài viết vào 1 số ít ngày nhất định. [ 208 ] Mang những bot được phong cách thiết kế để thông tin một cách tự động hóa lúc biên tập viên mắc những lỗi thường gặp như dấu ngoặc kép hoặc dấu ngoặc đơn chưa khớp. [ 209 ] Lúc bot chạy sai và gây ra lỗi, những biên tập viên khác hoàn toàn với thể hủy những lỗi đó và Phục hồi nội dung gốc. Một bot chống phá hoại sẽ được lập trình để phát hiện và hủy những sửa đổi phá hoại một cách nhanh gọn. [ 206 ] Bot cũng hoàn toàn với thể chỉ ra chỉnh sửa tới từ những thông tin tài khoản hoặc dải liên hệ IP đơn cử, như đã xảy ra vào thời kì xảy ra vụ tàu bay MH17 bị bắn rơi vào tháng 7 năm năm trước lúc người ta báo cáo giải trình rằng những chỉnh sửa đã được thực thi trải qua IP do chính phủ nước nhà Nga trấn áp. [ 210 ] Trên Wikipedia, những bot phải được phê duyệt trước lúc kích hoạt. [ 211 ]Theo Andrew Lih, nếu ko sử dụng những bot thì khó mà lan rộng ra Wikipedia lên hàng triệu bài viết. [ 212 ]

Hoạt động và tương hỗ phần cứng

220px Floridaserversfront1 Wikipedia nhận 25.000 tới 60.000 nhu yếu đọc trang mỗi giây, tùy vào thời hạn trong ngày. Hơn 300 cụm sever được thiết lập để thỏa mãn nhu cầu những nhu yếu này .Các máy chủ của Wikipedia trên toàn thế giới Những sever của Wikipedia trên toàn quốc tế .

Wikipedia nhận 25.000 tới 60.000 yêu cầu đọc trang mỗi giây, tùy thuộc vào thời kì trong ngày.[213][Cần cập nhật] Tính tới năm 2019 mới là lần trước tiên những yêu cầu trang được chuyển tới lớp front-end của máy chủ bộ nhớ đệm Varnish.[215][Cần cập nhật] Những số liệu thống kê khác, dựa trên dấu vết truy cập Wikipedia 3 tháng công khai cũng với sẵn.[216] Yêu cầu ko thể được phân phát từ bộ đệm Varnish được gửi tới máy chủ thăng bằng tải chạy phần mềm Máy chủ ảo Linux, máy chủ này sẽ chuyển chúng tới một trong những máy chủ web Apache để hiển thị trang từ cơ sở vật chất dữ liệu. Máy chủ web phân phối những trang theo yêu cầu, thực hiện kết xuất trang cho tất cả những phiên bản tiếng nói của Wikipedia. Nhằm tăng tốc độ, những trang đã kết xuất được lưu vào bộ nhớ đệm trong bộ nhớ đệm phân tán cho tới lúc hết hiệu lực, cho phép hoàn toàn bỏ qua kết xuất trang đối với hầu hết những truy cập tới những trang phổ biến.

Wikipedia hiện chạy trên những cụm máy chủ Linux chuyên dụng (chủ yếu là Ubuntu).[217][218][Cần cập nhật] Tính tới tháng 12 năm 2009, với 300 cụm máy ở Florida và 44 cụm máy ở Amsterdam. Ngày 22 tháng 1 năm 2013, trung tâm dữ liệu chính của Wikipedia được chuyển tới một cơ sở vật chất Equinix ở Ashburn, Virginia.[219][220] Năm 2017, Wikipedia cài đặt một cụm bộ nhớ đệm trong một cơ sở vật chất Equinix ở Singapore, đây là cơ sở vật chất trước tiên thuộc loại này ở châu Á.[221]

Nghiên cứu nội bộ và tăng trưởng hoạt động tiêu khiển

Sau lúc số lượng tài trợ cho Wikipedia ngày càng tăng vượt quá bảy chữ số trong năm 2013 như được báo cáo sắp đây,[53] Quỹ Wikipedia đã đạt tới ngưỡng tài sản đủ điều kiện để xem xét theo những nguyên tắc kinh tế tổ chức công nghiệp để chỉ ra sự cần thiết tái đầu tư những khoản đóng góp vào nghiên cứu và phát triển nội bộ của Quỹ.[222] Hai trong số những dự án sắp đây của nghiên cứu và phát triển nội bộ tương tự là tạo Trình chỉnh sửa trực quan và tab "Cảm ơn" chưa được sử dụng nhiều, được phát triển để cải thiện những vấn đề về tiêu hao trình chỉnh sửa, vốn ko thành công lắm.[53][204] Adam Jaffe nghiên cứu ước tính tái đầu tư của những tổ chức công nghiệp vào nghiên cứu và phát triển nội bộ, và khuyến nghị phạm vi từ 4% tới 25% hàng năm, còn kỹ thuật cao cấp sẽ đòi hỏi mức độ tương trợ cao hơn cho việc tái đầu tư nội bộ.[223] Ở mức độ đóng góp năm 2013 cho Wikimedia hiện nay được ghi nhận là 45 triệu USD, Jaffe và Caballero đề xuất mức ngân sách tính toán để tái đầu tư vào nghiên cứu và phát triển nội bộ là từ 1,8 triệu và 11,3 hàng triệu USD hàng năm.[223] Năm 2016, Bloomberg News báo cáo mức đóng góp là 77 triệu USD hàng năm, cập nhật ước tính của Jaffe để với mức tương trợ cao hơn lên tới từ 3,08 triệu tới 19,2 triệu USD hàng năm.[223]

Ấn phẩm tin tức nội bộ

Những ấn phẩm tin tức do cùng đồng sản xuất bao gồm The Signpost của Wikipedia tiếng Anh, được thành lập vào năm 2005 bởi Michael Snow, một trạng sư, quản trị viên Wikipedia, và cựu chủ toạ hội đồng quản trị của Wikimedia Foundation.[224]

Truy cập nội dung

Cấp phép nội dung

Lúc mở màn vào năm 2001, tổng thể văn bản trên Wikipedia đều sử dụng Giấy phép Tài liệu Tự do GNU ( GFDL ), một giấy phép copyleft được cho phép phân phối lại, tạo ra những tác phẩm phái sinh và sử dụng nội dung cho mục tiêu thương nghiệp, còn tác giả vẫn giữ bản quyền tác phẩm. [ 225 ] Giấy phép này vốn là hướng dẫn sử dụng ứng dụng đi kèm những chương trình ứng dụng ko tính tiền được cấp phép theo GPL. Do đó đây là một lựa chọn tồi cho một tài liệu tìm hiểu thêm đại trà phổ thông : ví dụ, GFDL nhu yếu những tài liệu tái bản từ Wikipedia phải đi kèm với một bản sao ko thiếu của văn bản GFDL. Tháng 12 năm 2002 phát hành giấy phép Creative Commons, được phong cách thiết kế ko chỉ cho hướng dẫn sử dụng ứng dụng mà đặc trưng quan yếu dành cho những tác phẩm phát minh thông minh nói chung. Giấy phép này trở nên phổ cập trong giới blogger cũng như những người phân phối những tác phẩm phát minh thông minh trên Web. Wikipedia đã tìm cách chuyển sang Creative Commons. [ 226 ] Vì GFDL và Creative Commons ko thích hợp nhau nên vào tháng 11 năm 2008, theo nhu yếu của dự án Bất Động Sản, Tổ chức Phần mềm Tự do ( FSF ) đã phát hành một phiên bản mới của GFDL được phong cách thiết kế đặc trưng quan yếu để cho phép Wikipedia cấp phép nội dung theo CC BY-SA vào ngày 1 tháng 8 năm 2009. ( Phiên bản mới của GFDL sẽ tự động hóa gồm với nội dung Wikipedia. ) Tháng 4 năm 2009, Wikipedia cùng những dự án Bất Động Sản chị em tổ chức triển khai một cuộc trưng cầu dân ý toàn hội đồng để quyết định hành động việc quy đổi vào tháng 6 năm 2009. [ 227 ] [ 228 ] [ 229 ]Những phiên bản ngôn từ với những cách khắc phục và xử lý những tệp phương tiện đi lại ( ví dụ : tệp hình ảnh ) khác nhau. Một số phiên bản, ví dụ tiêu biểu như Wikipedia tiếng Anh, chứa những tệp hình ảnh ko ko lấy phí theo thuyết sử dụng kết hợp và hợp lý, còn những phiên bản khác thì ko, một phần vì thiếu thuyết giáo sử dụng hợp pháp ở vương quốc của họ ( ví dụ : trong luật bản quyền của Nhật Bản ). Những tệp phương tiện đi lại được cấp phép nội dung tự do ( ví dụ : Creative Commons ' CC BY-SA ) được san sẻ trên những phiên bản ngôn từ trải qua kho tích trữ Wikimedia Commons, một dự án Bất Động Sản do Wikimedia Foundation quản lý. Wikipedia tuân theo những luật bản quyền quốc tế khác nhau tương quan tới hình ảnh làm cho 1 số ít người nhận thấy rằng phạm vi ảnh về những chủ đề của Wikipedia thua kém chất lượng của văn bản bách khoa. [ 230 ]Wikimedia Foundation ko phải là người cấp phép cho nội dung mà chỉ là một nhà cung cấp tích trữ cho những người góp phần ( và người cấp phép ) cho Wikipedia. Vị trí này đã được bảo vệ thành công xuất sắc trước tòa. [ 231 ] [ 232 ]

Phương thức truy vấn

Nội dung Wikipedia được phân phối theo giấy phép mở và người nào cũng hoàn toàn với thể sử dụng lại hoặc phân phối lại nội dung này ko tính tiền. Nội dung của Wikipedia đã được xuất bản dưới nhiều hình thức, cả trực tuyến và ngoại tuyến, hay bên ngoài website Wikipedia .
Mang những thử thách trong việc lấy lại hàng loạt nội dung của Wikipedia để tái sử dụng, vì việc nhân văn trực tiếp qua trình tích lũy thông tin web là ko được khuyến khích. Wikipedia công bố những " kho chứa " nội dung ở dạng văn bản ; trước năm 2007 Wikipedia còn ko với sẵn kho lưu hình ảnh. [ 238 ]

Một số phiên bản Wikipedia với bàn tham khảo, nơi những tự nguyện viên trả lời nghi vấn của độc giả. Theo một nghiên cứu của Pnina Shachaf trên Tạp chí Tài liệu, chất lượng của bàn tham khảo Wikipedia với thể sánh với bàn tham khảo thư viện tiêu chuẩn, với độ xác thực là 55%.[239]

Truy cập di động

220px Wikipedia on Mobile screenshot 2019 Phiên bản di động của trang chính Wikipedia tiếng Anh từ ngày 3 tháng 8 năm 2019 .

Phương tiện ban sơ của Wikipedia là để người sử dụng đọc và chỉnh sửa nội dung bằng bất kỳ trình duyệt web tiêu chuẩn nào bằng kết nối Internet nhất định. Nội dung Wikipedia đã với thể truy cập thông qua web di động từ tháng 7 năm 2013; nhưng ngày 9 tháng 2 năm 2014, The New York Times trích lời phó giám đốc Quỹ Wikimedia Erik Möller rằng sự chuyển đổi lưu lượng truy cập internet từ máy tính để bàn sang thiết bị di động là đáng kể và là một nguyên nhân để quan ngại.[11] Bài báo này cũng báo cáo thống kê so sánh về những chỉnh sửa trên thiết bị di động, "Chỉ 20 phần trăm độc giả của Wikipedia tiếng Anh tới qua thiết bị di động, một con số thấp hơn phần trăm lưu lượng truy cập di động cho những trang web phương tiện khác, nhiều trang web còn đạt tới 50%. Và việc chuyển sang chỉnh sửa trên thiết bị di động thậm chí còn bị tụt hậu hơn nữa."[11] The New York Times báo cáo rằng Möller đã chỉ định "một nhóm gồm 10 nhà phát triển phần mềm tập trung vào di động", đồng thời trích dẫn một mối quan tâm chính là làm sao để Wikipedia khắc phục những vấn đề về số lượng biên tập viên mà Wikipedia thu hút cũng như duy trì nội dung trong môi trường truy cập di động.[11]

Tháng 7 năm 2014, Bloomberg Businessweek báo cáo rằng những ứng dụng di động Android của Google đã thống trị thị trường to nhất trong những lô hàng điện thoại thông minh toàn cầu cho năm 2013 với 78,6% thị trường, đối thủ khó khăn sát sao nhất là iOS (với 15,2% thị trường).[240] Vào thời khắc Tretikov được hứa và cuộc phỏng vấn trên web của cô với Sue Gardner vào tháng 5 năm 2014, đại diện Wikimedia đưa ra một thông tin kỹ thuật liên quan tới số lượng hệ thống truy cập di động trên thị trường đang tìm kiếm quyền truy cập vào Wikipedia. Ngay sau cuộc phỏng vấn trên web được đăng tải, những đại diện tuyên bố rằng Wikimedia sẽ vận dụng cách tiếp cận toàn diện để phân phối nhiều hệ thống truy cập di động nhất với thể nhằm mở rộng truy cập di động nói chung, bao gồm BlackBerry và hệ thống Windows Phone, giúp thị trường trở thành vấn đề thứ yếu.[191] Phiên bản mới nhất của ứng dụng Android dành cho Wikipedia được phát hành vào ngày 23 tháng 7 năm 2014, nhìn chung là nhận được những giám định tích cực, đồng thời nhận điểm trên 4/5 trong một cuộc thăm dò với khoảng 200.000 người sử dụng tải xuống từ Google.[241] Phiên bản mới nhất cho iOS phát hành vào ngày 3 tháng 4 năm 2013 và nhận những giám định tương tự.[242]

Người sử dụng hoàn toàn với thể truy vấn Wikipedia từ điện thoại di động vào đầu năm 2004, trải qua Giao thức Ứng dụng Ko dây ( WAP ), trải qua nhà cung cấp Wapedia. Tháng 6 năm 2007, Wikipedia ra đời en.mobile.wikipedia.org, một website chính thức dành cho những thiết bị ko dây. Năm 2009, một nhà cung cấp di động mới hơn chính thức được phát hành [ 243 ] tại liên hệ en.m.wikipedia.org, ship hàng cho những thiết bị di động hạng sang hơn như iPhone, thiết bị dựa trên Android hoặc thiết bị dựa trên WebOS. Một số chiêu thức truy vấn Wikipedia di động khác cũng Open. Nhiều thiết bị và ứng dụng tối ưu hóa hoặc tăng cường hiển thị nội dung Wikipedia cho thiết bị di động, một số ít còn tích hợp những tính năng bổ trợ như sử dụng siêu dữ liệu Wikipedia, ví dụ tiêu biểu như thông tin địa lý. [ 244 ] [ 245 ]Wikipedia Zero là một ý tưởng thông minh của Wikimedia Foundation nhằm mục đích lan rộng ra khoanh vùng phạm vi tiếp cận của bách khoa toàn thư tới những nước đang tăng trưởng [ 246 ] và đã ngừng hoạt động tiêu khiển vào tháng 2 năm 2018. [ 247 ]

Andrew Lih và Andrew Brown đều coi việc chỉnh sửa Wikipedia bằng điện thoại thông minh là rất khó và việc này sẽ ko khuyến khích những thành viên tiềm năng. Số lượng biên tập viên Wikipedia đã giảm sau vài năm và Tom Simonite của MIT Technology Review tuyên bố cấu trúc quan liêu cùng bộ quy định là một yếu tố dẫn tới điều này. Simonite cáo buộc một số người sử dụng Wikipedia sử dụng những quy tắc và hướng dẫn rối rắm nhằm áp đảo những người khác và họ còn được lợi trong việc giữ nguyên tình trạng.[53] Lih cáo buộc rằng cùng đồng hiện đang dị đồng nghiêm trọng về cách khắc phục vấn đề này. Lih lo sợ cho tương lai trong khoảng thời gian dài của Wikipedia; còn Brown lo ngại Wikipedia ko thể khắc phục những vấn đề này trong lúc những bách khoa toàn thư đối thủ lại ko với khả năng thay thế Wikipedia.[248][249]

Tác động văn hoá

Nguồn đáng an toàn và đáng tin cậy để chống lại tin giả

Những năm 2017–18, sau một loạt những báo cáo tin tức sai lệch, cả Facebook và YouTube đều tuyên bố sẽ dựa vào Wikipedia để giúp người sử dụng giám định những báo cáo và chưng bỏ tin tức sai lệch. Viết trên tờ The Washington Post, Noam Cohen cho biết, "Việc YouTube dựa vào Wikipedia để lập kỷ lục được xây dựng trực tiếp dựa trên suy nghĩ của một nền tảng thách thức thực tế khác, mạng xã hội Facebook, năm ngoái đã thông tin rằng Wikipedia sẽ giúp người sử dụng loại bỏ tin giả."[250] Kể từ tháng 11 năm 2020, Alexa ghi lại số lần xem trang hàng ngày trên mỗi khách truy cập là 3,03 và thời kì trung bình hàng ngày trên trang web là 3:46 phút.

Lượng người xem

Tháng 2 năm 2014, The New York Times báo cáo rằng Wikipedia xếp hạng năm toàn cầu trong số tất cả những trang web, cho biết "Với 18 tỷ lượt xem trang và sắp 500 triệu lượt người truy cập mỗi tháng [… ] Wikipedia chỉ kém Yahoo, Facebook, Microsoft và Google, những trang to nhất với 1,2 tỷ người truy cập."[11] Nhưng thứ hạng này đã giảm xuống thứ 13 trên toàn cầu vào tháng 6 năm 2020 chủ yếu do sự gia tăng phổ biến của những trang web Trung Quốc chuyên về tậu sắm trực tuyến.[251]

Kế bên sự tăng trưởng logistic về số lượng bài viết, Wikipedia đã dần dần đạt được vị thế là một trang web tham khảo chung kể từ lúc thành lập vào năm 2001. Khoảng 50% lưu lượng truy cập từ phương tiện tìm kiếm tới Wikipedia tới từ Google, một lượng to người sử dụng Wikipedia để tra cứu bài tập về nhà. Số lượng người đọc Wikipedia trên toàn toàn cầu đạt 365 người triệu vào cuối năm 2009.[252] Dự án "Pew Internet and American Life" cho thấy 1/3 người sử dụng Internet ở Mỹ đã tham khảo Wikipedia. Năm 2011, Business Insider định giá Wikipedia là 4 tỷ USD nếu nó chạy quảng cáo.[253]

Theo " Wikipedia Readership Survey 2011 " ( Khảo sát fan hâm mộ Wikipedia năm 2011 ), độ tuổi trung bình của người đọc Wikipedia là 36, tương tự ở những nam nữ khác nhau. Sắp 50% số fan hâm mộ Wikipedia truy vấn trang này hơn năm lần một tháng và một số lượng fan hâm mộ tựa như đặc trưng quan yếu tìm tới Wikipedia trong list hiệu quả của phương tiện tìm kiếm. Khoảng 47 % fan hâm mộ ko trông thấy rằng Wikipedia là một tổ chức triển khai phi doanh thu. [ 254 ]

Đại dịch Covid-19

Trong thời hạn diễn ra đại dịch COVID-19, mức độ đưa tin của Wikipedia về đại dịch này đã nhận được sự quan tâm của giới tiếp thị quảng cáo quốc tế và làm tăng lượng người đọc Wikipedia nói chung. [ 255 ]

Ý nghĩa văn hóa truyền thống

Nội dung của Wikipedia được sử dụng trong những nghiên cứu hàn lâm, sách, hội nghị và những phiên tòa,[256] làm nguồn tham khảo trong tạp chí,[257] cũng như trở thành tâm điểm trong chiến dịch bầu cử năm 2008 của Hoa Kỳ.[258] Tháng 9 năm 2008, Wikipedia nhận giải thưởng Quadriga Một Sứ mệnh Khai sáng của Werkstatt Deutschland,[259] rồi giải Erasmus vào năm 2015 cho những đóng góp đặc trưng cho văn hóa, xã hội hoặc khoa học xã hội,[260] cũng như giải Công chúa Asturias của Tây Ban Nha về Hợp tác Quốc tế.[261]

Wikipedia cũng là đối tượng châm biếm trong những bộ phim hài truyền hình Mỹ The Office,[262] Scrubs,[263] trang web hí hước CollegeHumor.[264] Tháng 7 năm 2009, BBC Radio 4 phát sóng một loạt phim hài với tên là Bigipedia, lấy bối cảnh trên một trang web nhại lại Wikipedia.[265]

Những dự án Bất Động Sản chị em – Wikimedia

Quỹ Wikimedia cũng tạo ra và quản lý và quản lý những dự án Bất Động Sản chị em với Wikipedia, gồm với Wiktionary ( một dự án Bất Động Sản tự điển được phát động vào tháng 12 năm 2002 ), Wikiquote ( một bộ sưu tập những câu danh ngôn được tạo ra một tuần sau lúc Wikimedia ra đời ), Wikibooks ( một bộ sưu tập những sách giáo khoa và văn bản mở ), Wikimedia Commons ( một trang dành cho đa phương tiện ), Wikinews ( dành cho tin tức ), Wikiversity ( một dự án Bất Động Sản tạo ra những tài liệu học tập ko lấy phí và phân phối những hoạt động tiêu khiển học tập trực tuyến ), và Wikispecies ( một hạng mục những loài ). Năm 2012 ra đời Wikivoyage ( một hướng dẫn du lịch chỉnh sửa tự do ) và Wikidata, một cơ sở vật chất tài liệu tri thức và kỹ năng mở .

Xuất bản

220px WikiMedia DC 2013 Annual Meeting 08 Encyclopædia Britannica (phía sau bên trái) tại Cơ quan Lưu trữ Quốc gia Hoa Kỳ.Một nhóm Wikimedians của chi hội Wikimedia DC tại cuộc họp thường niên năm 2013 của Wikimedia DC đang đứng trướctại Cơ quan Lưu trữ Quốc gia Hoa Kỳ .

Chiếc chết của những bách khoa toàn thư thương nghiệp là minh chứng rõ ràng nhất cho hiệu quả kinh tế của Wikipedia, đặc trưng là những ấn bản giấy, ví dụ Encyclopædia Britannica cũng ko thể khó khăn với một sản phẩm miễn phí.[266][267][268] Trong bài luận "Sự vô luân của Web 2.0" năm 2005, Nicholas Carr chỉ trích những trang web với nội dung do người sử dụng tạo như Wikipedia với thể làm cho những nhà sản xuất nội dung nhiều năm kinh nghiệm (và theo ông là cũng với chất lượng cao hơn) vỡ nợ, vì "miễn phí sẽ luôn thắng lợi chất lượng". Carr viết rằng: "Tiềm tàng trong những viễn cảnh xuất thần của Web 2.0 là sự thống trị của giới nghiệp dư. Tôi ko thể tưởng tượng được điều gì đáng sợ hơn thế."[269] Những người khác ko cho rằng Wikipedia sẽ với thể thay thế hoàn toàn những ấn phẩm truyền thống. Tổng biên tập tạp chí Wired Chris Anderson viết trên Nature rằng phương thức "trí tuệ đám đông" của Wikipedia sẽ ko thay thế được những tạp chí khoa học hàng đầu với trật tự bình duyệt nghiêm nhặt.

Người ta cũng đang tranh luận về tác động của Wikipedia đối với hoạt động kinh doanh xuất bản tiểu truyện. Kathryn Hughes, giáo sư viết tiểu truyện tại Đại học East Anglia, đồng thời là tác giả của The Short Life and Long Times of Mrs BeetonGeorge Eliot: the Last Victorian đặt nghi vấn "Điều đáng lo ngại là, nếu bạn với thể đọc được tất cả thông tin đó từ Wikipedia, thì còn lại gì để viết tiểu truyện?".[270]

Sử dụng trong nghiên cứu và dò la

Wikipedia được sử dụng một cách thoáng rộng như một kho ngữ liệu để dò la và nghiên cứu ngôn từ trong tiếng nói học thống kê giám sát, truy xuất thông tin và khắc phục và xử lý ngôn từ tự nhiên. Wikipedia thường đóng vai trò là cơ sở vật chất tri thức đích cho yếu tố link thực thể, sau này được gọi là " wikification ", [ 271 ] và cho yếu tố tương quan của việc phân khái niệm từ. [ 272 ] Những giải pháp tựa như wikification hoàn toàn với thể được sử dụng để tìm những link " bị thiếu " trong Wikipedia .Năm năm ngoái, những nhà nghiên cứu người Pháp, Tiến sĩ José Lages của Đại học Franche-Comté tại Besançon và Dima Shepelyansky của Đại học Paul Sabatier tại Toulouse công bố bảng xếp hạng ĐH toàn toàn cầu dựa trên những trích dẫn học thuật trên Wikipedia. [ 274 ] [ 275 ] [ 276 ] Họ sử dụng PageRank ( xếp hạng trang ) " theo sau là số lần Open trong 24 phiên bản ngôn từ khác nhau của Wikipedia ( thứ tự giảm dần ) và thế kỷ mà chúng được xây dựng ( thứ tự tăng dần ) ". [ 276 ]Một nghiên cứu và dò la năm 2017 của Viện Khoa học Massachusetts gợi ý rằng những từ được sử dụng trên những bài viết Wikipedia sẽ Open trong những ấn phẩm khoa học. [ 277 ] [ 278 ]Những nghiên cứu và dò la tương quan tới Wikipedia đã sử dụng học máy và trí tuệ tự tạo để tương hỗ những hoạt động tiêu khiển khác nhau. Một trong những nghành quan yếu nhất — tự động hóa phát hiện hành vi phá hoại [ 279 ] [ 280 ] và nhìn nhận chất lượng tài liệu trong Wikipedia. [ 281 ]

Dự án tương quan

Một số bách khoa toàn thư đa phương tiện tương tác phối hợp những mục được viết bởi công chúng đã sống sót rất lâu trước lúc Wikipedia được xây dựng. Dự án tiên phong trong số này là Dự án Domesday của Đài truyền hình BBC năm 1986, gồm với văn bản ( được nhập trên máy tính Đài truyền hình BBC Micro ) và ảnh từ hơn một triệu người góp phần ở Anh Quốc, và gồm với địa lý, thẩm mỹ và nghệ thuật và văn hóa truyền thống của Anh Quốc. Đây là bách khoa toàn thư đa phương tiện tương tác tiên phong ( và cũng là tài liệu đa phương tiện to tiên phong được liên kết trải qua những link nội bộ ) ; phần nhiều những bài báo hoàn toàn với thể truy vấn được trải qua map tương tác của Anh Quốc. Giao diện người sử dụng và một phần nội dung của Dự án Domesday đã được mô phỏng trên một website cho tới năm 2008. [ 282 ]Một số bách khoa toàn thư hiệp tác, với nội dung ko tính tiền được tạo ra cùng thời với Wikipedia ( ví dụ : Everything2 ), [ 283 ] rồi nhiều thứ được thống nhất vào dự án Bất Động Sản ( ví dụ : GNE ). [ 284 ] Một trong những bách khoa toàn thư trực tuyến tiên phong thành công xuất sắc nhất tích hợp những mục nhập vào của công chúng là h2g2, do Douglas Adams tạo ra vào năm 1999. Tự vị bách khoa h2g2 tương đối nhẹ nhõm, tập trung chuyên sâu vào những bài viết vừa dí dỏm vừa nhiều thông tin .

Những trang web tri thức do người sử dụng hợp tác phát triển tiếp theo đã lấy cảm hứng từ Wikipedia. Một số, chẳng hạn như Susning.nu, Enciclopedia Libre, Hudong và Baidu Baike cũng ko vận dụng trật tự giám định chính thức, còn một số như Conservapedia thì tính mở ko mạnh bằng. Những trang web khác sử dụng bình duyệt truyền thống hơn, chẳng hạn như Encyclopedia of Life, bách khoa toàn thư wiki trực tuyến Scholarpedia và Citizendium. Sanger tạo ra Citizendium để trở thành một giải pháp thay thế đáng tin cậy cho Wikipedia.[285]

Ghi chú

  1. ^ Yêu cầu ĐK để triển khai những tác vụ nhất định như chỉnh sửa trang được bảo vệ, tạo trang mới hay tải lên những tập tin .
  1. ^ Để là thông tin tài khoản xác nhận, người sử dụng phải thực thi tối thiểu một lần chỉnh sửa hoặc hành vi khác trong một tháng nhất định .
  2. ^ Nguyên tắc trì hoãn với tức thị chờ cho tới lúc rối rắm phát sinh rồi mới xử lý chúng .
  3. ^ Những sửa đổi với nội dung phỉ báng, rình rập đe dọa hình sự, hay vi phạm bản quyền hoàn toàn với thể bị xóa khỏi lịch sử vẻ vang .
  4. ^ Xem bài viết " Phỉ báng " của David McHam để xem sự độc lạ theo luật .

Tham khảo

Liên kết ngoài

Source: https://bloghong.com
Category: Là Gì